Sự điều hòa ngũ tạng lục phủ và tình trạng mất cân bằng mà Đông y bảo giám nhắc tới có thể được giải thích một cách thuyết phục đến ngạc nhiên dưới góc nhìn y học hiện đại. Các cơ quan trong cơ thể chúng ta không hoạt động độc lập, mà tạo thành một 'mạng lưới siêu kết nối' nơi hệ thần kinh, hệ nội tiết và hệ miễn dịch đan xen phức tạp. Lời dạy 'một tạng phủ mắc bệnh sẽ kéo theo tạng phủ khác' trong Đông y bảo giám đã chỉ ra chính xác mối liên kết khoa học hiện đại này.
Trước tiên, hãy cùng nhìn vào người chỉ huy lớn nhất của cơ thể: 'hệ thần kinh'. Căng thẳng mạn tính phá vỡ cân bằng hệ thần kinh tự chủ. Khi thần kinh giao cảm ứng phó với hiểm nguy bị kích hoạt quá mức, nhịp tim sẽ đập nhanh hơn, huyết áp tăng, chức năng tiêu hóa suy giảm và cơ bắp căng cứng. Ngược lại, thần kinh phó giao cảm phụ trách 'nghỉ ngơi và tiêu hóa' lại bị ức chế. Sự mất cân bằng này vượt qua cả sự lo âu đơn thuần, biểu hiện thành các triệu chứng không đặc hiệu khắp cơ thể như rối loạn tiêu hóa (hội chứng ruột kích thích, khó tiêu), mệt mỏi mạn tính, rối loạn giấc ngủ, đau đầu, đau cơ. Đây chính là điểm mà chứng can khí uất kết trong Đông y bảo giám có thể được lý giải dưới góc độ y học hiện đại là sự mất điều hòa của hệ thần kinh tự chủ do căng thẳng.
Tiếp theo là 'hệ nội tiết', tức hệ thống hormone. Căng thẳng kéo dài sẽ kích hoạt quá mức trục hạ đồi-tuyến yên-tuyến thượng thận (HPA axis) ở não bộ, dẫn đến việc tiết hormone căng thẳng cortisol một cách mất cân bằng. Cortisol đóng vai trò rộng khắp như điều hòa đường huyết, đáp ứng miễn dịch, kiểm soát viêm, nhưng khi sự cân bằng đó bị phá vỡ, cơ thể sẽ gặp vấn đề về kiểm soát đường huyết (kháng insulin), suy giảm miễn dịch khiến hay bị cảm, hoặc rơi vào trạng thái viêm mạn tính. Ngoài ra, nó còn ảnh hưởng đến hormone tuyến giáp và hormone sinh dục, dẫn đến suy giảm sinh lực, thay đổi cân nặng, tâm trạng thất thường.
Chúng ta cũng không thể bỏ qua 'trục ruột-não (Gut-Brain Axis)' đang nhận được nhiều sự quan tâm nhất hiện nay. Ruột vượt xa một cơ quan tiêu hóa đơn thuần và được gọi là 'bộ não thứ hai' bởi sự liên lạc mật thiết với hệ thần kinh và hệ nội tiết. Vi sinh vật đường ruột tham gia vào quá trình sản xuất nhiều chất dẫn truyền thần kinh khác nhau bao gồm cả hormone hạnh phúc serotonin, và tình trạng viêm ở ruột cũng ảnh hưởng trực tiếp đến viêm toàn thân cùng chức năng não bộ. Khi sức khỏe đường ruột suy giảm, nó không chỉ gây khó tiêu mà còn có thể dẫn đến trầm cảm, lo âu, mệt mỏi mạn tính, thậm chí là suy giảm nhận thức. Việc Đông y bảo giám nhận định tỳ vị là cội nguồn của mọi khí huyết cũng chính là sự thấu suốt về tầm quan trọng mang tính toàn thân này của ruột.
Kết luận lại, 'sự mất cân bằng ngũ tạng lục phủ' trong Đông y bảo giám hoàn toàn trùng khớp với sự tương tác phức tạp giữa hệ thần kinh - hệ nội tiết - hệ miễn dịch - hệ tiêu hóa mà khoa học hiện đại đã làm sáng tỏ. Khi một bộ phận trên cơ thể bị đau, chúng ta không nên tách riêng bộ phận đó ra để nhìn nhận, mà việc hiểu và tiếp cận một cách toàn diện xem mọi hệ thống trong cơ thể liên kết với nhau như thế nào, điều gì đã phá vỡ sự cân bằng đó, mới chính là trí tuệ cho một cuộc sống khỏe mạnh.
