"Bác sĩ ơi, tại sao sau khi uống rượu ngày hôm sau em lại lờ đờ choáng váng thế này? Có phải can của em đang yếu đi không?" Gần đây tôi nhận được rất nhiều câu hỏi như vậy. Cảm giác mệt mỏi hay say rượu kéo dài vào ngày hôm sau thường mang nhiều ý nghĩa hơn là một cơn đau đầu đơn thuần. Đặc biệt, nếu đã ngừng uống một thời gian khá lâu mà bạn vẫn cảm thấy mệt mỏi khác thường, người nặng trĩu, thậm chí tức âm ỉ ở hạ sườn phải, rất có thể can đang phát ra những tín hiệu ban đầu của bệnh gan do rượu thể gan nhiễm mỡ.
Gan nhiễm mỡ do rượu là tình trạng mỡ tích tụ quá mức trong can do dung nạp cồn. Can là cơ quan đầu tiên đảm nhận việc giải độc lượng cồn đưa vào cơ thể, và quá trình này tạo ra áp lực rất lớn. Khi cồn vào cơ thể, nó được chuyển hóa thành chất có độc tính tên là 'acetaldehyd', và can phải tiếp tục chuyển hóa độc tố này thành axit axetic. Trong quá trình đó, tế bào gan tiêu tốn rất nhiều năng lượng và sản sinh quá mức các gốc tự do, dẫn đến tổn thương tế bào.
Vấn đề nghiêm trọng hơn là cồn cản trở quá trình chuyển hóa chất béo bình thường của can. Cồn thúc đẩy quá trình tổng hợp axit béo tại can và ức chế quá trình oxy hóa axit béo. Nói một cách dễ hiểu, cồn làm tăng khả năng tạo mỡ của can nhưng lại làm giảm khả năng phân giải mỡ để tạo năng lượng. Hậu quả là mỡ tích tụ dần bên trong tế bào gan, cuối cùng biến toàn bộ cơ quan này thành 'gan nhiễm mỡ'.
Giai đoạn đầu của gan nhiễm mỡ do rượu phần lớn không có biểu hiện rõ rệt, nhưng có thể đi kèm các dấu hiệu như mệt mỏi dữ dội sau ngày uống rượu, say rượu kéo dài, buồn nôn, khó tiêu, hoặc cảm giác tức trệ, khó chịu ở hạ sườn phải. Đây là tín hiệu cảnh báo mạnh mẽ cho thấy can đã kiệt sức và suy giảm chức năng. Nếu các triệu chứng này lặp đi lặp lại, đừng xem đó là cơn say rượu thông thường mà hãy đến cơ sở y tế kiểm tra chức năng can. Nếu để mặc không can thiệp, bệnh có thể tiến triển thành viêm gan, xơ gan, do đó việc kiểm soát từ giai đoạn đầu là vô cùng quan trọng. Y học hiện đại có thể chẩn đoán chính xác tình trạng này và đưa ra phương án quản lý thông qua các biến đổi cấu trúc của can và các chỉ số sinh hóa. Can là cơ quan luôn âm thầm làm việc, vì vậy chúng ta cần phải trân trọng và bảo vệ nó đúng cách.
