Hiện tượng mất cân bằng 'tam tiêu' và chứng 'thượng nhiệt hạ hàn' được nhắc đến trong Đông y bảo giám, khi soi chiếu dưới góc nhìn của y học hiện đại, có mối liên hệ mật thiết với sự bất thường của 'hệ thần kinh tự chủ', hệ thống điều hòa cốt lõi nhất của cơ thể.
Hệ thần kinh tự chủ bao gồm thần kinh giao cảm và thần kinh phó giao cảm. Trong đó, thần kinh giao cảm phụ trách 'chế độ khẩn cấp', kích hoạt phản ứng chiến đấu hoặc bỏ chạy khi gặp nguy hiểm. Hệ thống này làm tim đập nhanh, cơ bắp căng cứng và tinh thần cảnh giác cao độ. Ngược lại, thần kinh phó giao cảm phụ trách 'chế độ nghỉ ngơi', giúp cơ thể thả lỏng thư giãn, hỗ trợ tiêu hóa và đưa ta vào giấc ngủ. Hai hệ thần kinh này phải giữ thế cân bằng như chiếc bập bênh để duy trì cân bằng nội môi cho cơ thể.
Tuy nhiên, những người hiện đại chịu cảnh căng thẳng mạn tính và thói quen sinh hoạt thất thường lại rất hay gặp tình trạng cường giao cảm. 'Thượng nhiệt', tức là hiện tượng đầu và ngực nóng bừng, kèm theo cảm giác lo âu, mất ngủ và tức ngực, xuất phát chính từ sự quá kích hoạt của thần kinh giao cảm này. Trong não bộ, các chất dẫn truyền thần kinh kích thích như norepinephrine, glutamat được tiết ra quá mức dẫn đến trạng thái 'quá nhiệt não bộ', đồng thời việc tiết melatonin giúp tạo giấc ngủ sâu bị suy giảm hoặc chu kỳ giấc ngủ bị đảo lộn. Nồng độ hormone căng thẳng cortisol tiếp tục tiết ra kéo dài tới tận đêm muộn, khiến cơ thể liên tục bị đặt trong trạng thái tỉnh táo.
Đồng thời, 'hạ hàn', tức là triệu chứng tay chân lạnh hoặc bụng dưới buốt giá, có thể là hiện tượng phát sinh khi mạch máu ngoại biên bị co thắt do cường giao cảm, khiến dòng máu chỉ dồn về các cơ quan trọng yếu như tim và não. Tình trạng này cũng liên quan đến việc chức năng của thần kinh phó giao cảm không vận hành trơn tru, khiến khả năng tiêu hóa suy giảm hoặc nhu động ruột bị chậm lại. Sự mất cân bằng hệ thần kinh tự chủ này kéo theo rối loạn chức năng của trục hạ đồi-tuyến yên-tuyến thượng thận, dẫn đến mất cân bằng nội tiết tố và gây ra phản ứng vi viêm trên toàn thân, ảnh hưởng tiêu cực đến chức năng não bộ cũng như việc điều hòa cảm xúc. Rốt cuộc, người bệnh sẽ rơi vào vòng luẩn quẩn khiến cả thể xác lẫn tinh thần đều kiệt quệ. Xin đừng quên rằng những đêm mất ngủ và cảm giác tức ngực chính là tín hiệu cảnh báo mạnh mẽ mà cơ thể đang gửi đến bạn.
