ท้องอืดและแก๊สระเบิดตลอดเวลา? แบคทีเรียในลำไส้เล็กคือต้นเหตุ

เมื่อได้ฟังแนวคิดเรื่อง 'หนอนพยาธิ' ในทงอึยโบกัม คงนึกถึงเรื่อง 'จุลินทรีย์ในลำไส้' และ 'ภาวะเสียสมดุลของจุลินทรีย์ในลำไส้' ในการแพทย์แผนปัจจุบันอย่างแน่นอน เป็นเรื่องน่าอัศจรรย์ใจอย่างยิ่งที่บรรพบุรุษมองเห็นทะลุปรุโปร่งถึงปัญหาที่เกิดจากสิ่งมีชีวิตตัวเล็กๆ ในร่างกายได้อย่างเฉียบคมตั้งแต่ยุคสมัยที่ยังไม่รู้ถึงการมีอยู่ของจุลินทรีย์ ในยุคปัจจุบันที่พฤติกรรมการกินแบบตะวันตกและความเครียดแพร่หลาย มีผู้คนจำนวนมากที่ต้องทุกข์ทรมานจากภาวะแบคทีเรียเจริญเติบโตผิดปกติในลำไส้เล็ก (SIBO) หรือภาวะเสียสมดุลของจุลินทรีย์ในลำไส้ (Dysbiosis) โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ลำไส้เล็กแต่เดิมควรเป็นบริเวณที่มีแบคทีเรียน้อยกว่ากระเพาะอาหารหรือลำไส้ใหญ่มาก ทว่าด้วยสาเหตุหลายประการ แบคทีเรียที่ควรอยู่ในลำไส้ใหญ่กลับไหลย้อนมายังลำไส้เล็ก หรือเกิดการแบ่งตัวเพิ่มจำนวนของแบคทีเรียในลำไส้เล็กมากผิดปกติ ซึ่งภาวะนี้ก็คือ SIBO นั่นเอง แบคทีเรียส่วนเกินในลำไส้เล็กเหล่านี้จะทำการหมักคาร์โบไฮเดรตหรือน้ำตาลที่รับประทานเข้าไปก่อน ในกระบวนการนี้จะสร้างแก๊สที่ไม่จำเป็นออกมามหาศาล เช่น ไฮโดรเจนและมีเทน ซึ่งกลายเป็นตัวการหลักที่ทำให้ท้องอืด เรอและผายลมบ่อย แน่นท้อง และหากรุนแรงอาจทำให้ปวดลิ้นปี่หรือปวดท้องได้ ยิ่งไปกว่านั้น แบคทีเรียยังแย่งสารอาหารไปจนร่างกายไม่สามารถดูดซึมสารอาหารที่จำเป็นอย่างแท้จริงได้ และอาจทำลายเยื่อบุลำไส้เล็กจนนำไปสู่ภาวะลำไส้รั่ว (Leaky Gut Syndrome) เมื่อเกิดภาวะลำไส้รั่ว สารก่อการอักเสบหรือสารพิษจะทะลุผ่านปราการลำไส้เข้าสู่กระแสเลือด ก่อให้เกิดการตอบสนองการอักเสบทั่วร่างกาย หรืออาจกลายเป็นสาเหตุของโรคภูมิต้านตนเอง ถึงจุดนี้หลายคนอาจเข้าใจได้ทันทีว่าเหตุผลที่เหนื่อยล้าตลอดเวลาและร่างกายไม่สมบูรณ์นั้นมาจากสิ่งนี้เอง สาเหตุของการเกิด SIBO มีหลากหลายอย่างมาก ทั้งการหลั่งกรดในกระเพาะอาหารลดลงจากการใช้ยา เช่น ยาลดกรด การทำงานของระบบขับเคลื่อนลำไส้ลดลงจากความเครียดจนทำให้แบคทีเรียไหลย้อนขึ้นมาได้ง่าย การเคลื่อนไหวของลำไส้เฉื่อยชาลงจากบางโรค รวมถึงพฤติกรรมการกินที่บริโภคน้ำตาลมากเกินไปหรือเน้นอาหารแปรรูปก็ทำให้ปัญหาแย่ลงได้ ลำไส้เล็กของร่างกายมีกลไกที่เรียกว่า Migrating Motor Complex (MMC) ซึ่งทำหน้าที่เสมือนเครื่องดูดฝุ่นคอยดันเศษอาหารและแบคทีเรียไปยังลำไส้ใหญ่ แต่ความเครียดและอาหารรสจัดสามารถขัดขวางการทำงานของเครื่องดูดฝุ่นนี้ได้ นอกจากนี้ ลำไส้ยังเชื่อมโยงอย่างใกล้ชิดกับสมองจนได้รับการขนานนามว่าเป็นสมองที่สอง ภาวะเสียสมดุลของจุลินทรีย์ในลำไส้ไม่ได้หยุดอยู่เพียงแค่อาการในระบบทางเดินอาหารเท่านั้น แต่ยังส่งผลกระทบต่ออาการทางระบบประสาทและจิตเวช เช่น ภาวะซึมเศร้า วิตกกังวล และสมาธิลดลง เนื่องจากสารสื่อประสาทหรือสารเมแทบอไลต์ที่จุลินทรีย์ในลำไส้สร้างขึ้นส่งผลโดยตรงต่อการทำงานของสมอง ด้วยเหตุนี้ เมื่อมองผ่านมุมมองการแพทย์แผนปัจจุบัน จึงยิ่งเข้าใจได้อย่างชัดเจนว่าคำว่า 'หนอนพยาธิ' ในทงอึยโบกัมนั้นบรรจุการหยั่งรู้อันก้าวข้ามกาลเวลาไว้เพียงใด จึงไม่ควรลืมว่าการทำลายสมดุลที่เกิดจากสิ่งมีชีวิตเล็กๆ ในร่างกายส่งผลกระทบมหาศาลต่อสุขภาพโดยรวมทั่วร่างกาย