Khi lắng nghe khái niệm 'trùng' trong Đông y bảo giám, bạn có liên tưởng ngay đến câu chuyện về 'vi sinh vật đường ruột' và 'loạn khuẩn đường ruột' mà y học hiện đại thường nhắc tới? Thật đáng kinh ngạc khi vào thời điểm chưa hề biết đến sự tồn tại của vi sinh vật, tiền nhân đã có cái nhìn sâu sắc thấu suốt những vấn đề do các sinh vật nhỏ bé bên trong cơ thể tạo nên.
Trong thời đại chế độ ăn uống phương Tây hóa và căng thẳng tràn lan như hiện nay, có rất nhiều người phải chịu đựng hội chứng vi khuẩn phát triển quá mức ở ruột non hoặc loạn khuẩn đường ruột. Đặc biệt, ruột non vốn dĩ là nơi có lượng vi khuẩn ít hơn rất nhiều so với dạ dày hay đại tràng. Tuy nhiên, vì nhiều lý do mà vi khuẩn lẽ ra phải ở đại tràng lại trào ngược lên ruột non, hoặc vi khuẩn tăng sinh quá mức bất thường ngay tại ruột non, đó chính là hội chứng vi khuẩn phát triển quá mức ở ruột non (loạn khuẩn ruột non).
Lượng vi khuẩn dư thừa trong ruột non này sẽ lên men carbohydrates và đường từ thức ăn chúng ta nạp vào trước khi cơ thể kịp hấp thụ. Quá trình này tạo ra một lượng khí khổng lồ không cần thiết như hydro hay metan, và đây chính là thủ phạm trực tiếp gây chướng bụng, ợ hơi và xì hơi liên tục, ậm ạch, thậm chí đau vùng thượng vị hoặc đau bụng. Thêm vào đó, vi khuẩn cướp mất chất dinh dưỡng khiến cơ thể không hấp thụ đủ dưỡng chất cần thiết, đồng thời làm tổn thương niêm mạc ruột non dẫn đến hội chứng rò rỉ ruột. Khi ruột bị rò rỉ, các chất gây viêm và độc tố sẽ xuyên qua hàng rào ruột đi vào máu, gây phản ứng viêm toàn thân hoặc trở thành căn nguyên của bệnh tự miễn. Đến đây, có thể bạn sẽ vỡ lẽ ra nguyên nhân khiến mình lúc nào cũng mệt mỏi và thể trạng kém sút.
Nguyên nhân dẫn đến tình trạng này rất đa dạng. Việc dùng thuốc như thuốc kháng axit làm giảm tiết axit dạ dày, căng thẳng làm suy giảm nhu động ruột khiến vi khuẩn dễ trào ngược lên trên, một số bệnh lý làm chậm chuyển động của ruột, hay thói quen ăn uống nhiều đường và thực phẩm chế biến sẵn đều có thể làm trầm trọng thêm vấn đề. Ruột non của chúng ta có một cơ chế như chiếc máy hút bụi mang tên phức hợp vận động di chuyển (MMC) giúp đẩy cặn bã thức ăn và vi khuẩn xuống đại tràng, nhưng căng thẳng và chế độ ăn kích thích có thể cản trở hoạt động của bộ máy dọn dẹp này.
Ngoài ra, ruột còn được ví như bộ não thứ hai bởi mối liên kết chặt chẽ với não bộ. Sự mất cân bằng hệ vi sinh vật đường ruột không chỉ dừng lại ở triệu chứng cơ quan tiêu hóa mà còn có thể ảnh hưởng đến các triệu chứng tâm thần kinh như trầm cảm, lo âu, giảm tập trung. Điều này là do các chất dẫn truyền thần kinh và chất chuyển hóa do vi khuẩn đường ruột tạo ra có tác động trực tiếp đến chức năng não bộ. Nhìn lại dưới lăng kính y học hiện đại, ta càng thấy rõ khái niệm 'trùng' trong Đông y bảo giám chứa đựng cái nhìn thấu suốt vượt thời gian đến nhường nào. Đừng quên rằng sự phá vỡ cân bằng do những thực thể nhỏ bé trong cơ thể tạo ra có thể tác động to lớn đến sức khỏe toàn thân.
