Khi diễn giải trí tuệ của Đông y bảo giám bằng ngôn ngữ khoa học hiện đại, có rất nhiều điều trở nên rõ ràng hơn. Hôi miệng, loét lưỡi và chứng khô miệng không chỉ liên quan đến môi trường khoang miệng mà còn gắn liền mật thiết với sức khỏe toàn thân.
Đầu tiên, thủ phạm chính gây hôi miệng phần lớn là các hợp chất lưu huỳnh dễ bay hơi. Hợp chất lưu huỳnh dễ bay hơi này chủ yếu được sinh ra khi vi khuẩn kỵ khí cư trú ở rêu lưỡi trắng, vùng nướu răng bị viêm, sâu răng phân hủy protein. Khi lượng tiết nước bọt giảm khiến khoang miệng bị khô, vi khuẩn sẽ tăng sinh mạnh mẽ hơn làm mùi hôi trở nên nặng nề. Ngoài ra, axit dạ dày trào ngược do viêm thực quản trào ngược, hoặc các bệnh toàn thân như nhiễm toan ceton do đái tháo đường, suy giảm chức năng gan, hội chứng ure huyết cũng có thể phát sinh mùi hôi miệng đặc trưng. Khái niệm vị nhiệt mà Đông y bảo giám nhắc đến không chỉ đơn thuần là luồng khí nóng trong dạ dày, mà là cách diễn đạt bao hàm các tình trạng y học hiện đại như khó tiêu do mất cân bằng chức năng dạ dày, viêm thực quản trào ngược hoặc mất cân bằng vi sinh vật đường ruột.
Loét lưỡi là các vết loét nhỏ phát sinh trên niêm mạc khoang miệng. Y học hiện đại xem xét nhiều nguyên nhân đa dạng như căng thẳng, thiếu ngủ, mệt mỏi, thiếu hụt chất dinh dưỡng cụ thể như vitamin B12, sắt, axit folic, suy giảm miễn dịch, thay đổi hormone, chấn thương khoang miệng do cắn vào lưỡi hoặc ăn thức ăn nóng, thậm chí cả yếu tố di truyền. Quan điểm tâm và tỳ có nhiệt của Đông y bảo giám tương đồng với lời giải thích của y học hiện đại rằng căng thẳng và bất ổn cảm xúc tương ứng với tâm nhiệt, cùng với mất cân bằng dinh dưỡng và suy giảm miễn dịch do suy giảm chức năng tiêu hóa hấp thu tương ứng với tỳ nhiệt góp phần gây ra loét lưỡi. Căng thẳng tác động lên hệ thần kinh tự chủ làm giảm tiết nước bọt và thay đổi đáp ứng miễn dịch trong khoang miệng cũng chính là mối liên hệ này.
Chứng khô miệng là tình trạng tiết nước bọt bị giảm hoặc ngừng hẳn. Mặc dù tuổi tác tăng lên khiến lượng nước bọt tiết ra giảm tự nhiên, nhưng việc dùng một số loại thuốc như thuốc hạ huyết áp, thuốc chống trầm cảm, thuốc kháng histamine là nguyên nhân phổ biến. Đây cũng có thể là triệu chứng của các bệnh toàn thân như hội chứng Sjögren, bệnh đái tháo đường, bệnh Parkinson. Căng thẳng hoặc lo âu nghiêm trọng cũng ảnh hưởng đến hệ thần kinh tự chủ, làm suy giảm chức năng tuyến nước bọt. Khái niệm thiếu tân dịch hay nhiệt của cơ thể làm khô tân dịch trong Đông y bảo giám có thể được hiểu theo y học hiện đại là tình trạng mất nước mạn tính, tác dụng phụ của thuốc, bệnh tự miễn, hoặc cường giao cảm do căng thẳng làm suy giảm chức năng tuyến nước bọt. Nước bọt không chỉ giúp nuốt thức ăn mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc rửa trôi vi khuẩn trong khoang miệng, bảo vệ răng và hỗ trợ tiêu hóa. Sức khỏe khoang miệng không phải là một vấn đề đơn lẻ, mà là kết quả gắn liền mật thiết với sự cân bằng của toàn bộ cơ thể.
