Khám xét đều bình thường? Khó tiêu mạn tính, liệu có phải do rối loạn tiêu hóa chức năng?

Thưa quý vị, triệu chứng mà quý vị cảm thấy bế tắc khi nghe câu kiểm tra không thấy bất thường đó, y học hiện đại đã nghiên cứu sâu dưới tên gọi chứng khó tiêu chức năng (Functional Dyspepsia, FD). Từ chức năng ở đây có nghĩa là cấu trúc dạ dày hoàn toàn không có vấn đề, nhưng hoạt động chức năng lại bất thường. Điều này tương tự như một chiếc xe hơi có động cơ không hỏng hóc nhưng lại khó khởi động. Điều quan trọng nhất chính là trục não-ruột (Brain-Gut Axis). Não bộ và dạ dày của chúng ta liên tục kết nối với nhau thông qua hệ thần kinh, hormone và hệ miễn dịch. Khi não bị căng thẳng, tín hiệu đó sẽ truyền nguyên vẹn xuống dạ dày, và ngược lại, khi dạ dày khó chịu thì não bộ cũng bị ảnh hưởng. Chi tiết mà Đông y bảo giám giải thích rằng can khí uất trệ xâm phạm dạ dày có liên quan rất mật thiết đến sự rối loạn của trục não-ruột này. Các yếu tố tâm lý như căng thẳng, lo âu, trầm cảm nếu kích thích não bộ liên tục sẽ truyền xuống đường tiêu hóa qua dây thần kinh phế vị (Vagus Nerve), làm giảm nhu động đường tiêu hóa hoặc khiến cảm giác trở nên quá mẫn cảm. Cụ thể gồm hai cơ chế chính. Thứ nhất là chậm làm rỗng dạ dày (Delayed Gastric Emptying). Tốc độ dạ dày đẩy thức ăn xuống ruột non bị chậm lại quá mức. Tương tự như đường cống bị tắc khiến nước khó thoát, thức ăn lưu lại trong dạ dày quá lâu gây đầy trướng, buồn nôn và no sớm. Đó là lý do vì sao chỉ cần ăn một lượng nhỏ cũng thấy no nhanh và liên tục có cảm giác không tiêu. Thứ hai là tăng cảm giác nội tạng (Visceral Hypersensitivity). Đây là hiện tượng các dây thần kinh bên trong đường tiêu hóa phản ứng quá mức ngay cả với kích thích nhỏ. Kích thích mà người khác thấy bình thường thì bản thân lại cảm thấy đau nhói hoặc khó chịu cùng cực. Điều này giống như não bộ xử lý và khuếch đại bất thường các tín hiệu từ dạ dày. Tình trạng này cũng liên quan đến việc ngưỡng đau bị hạ thấp, dẫn đến triệu chứng chính như nóng rát hoặc đau quặn thắt ở vùng thượng vị. Ngoài ra, sự mất cân bằng tiết axit dạ dày, viêm tá tràng, thay đổi hệ vi sinh vật đường ruột cũng có thể phối hợp gây ra khó tiêu chức năng. Thói quen ăn uống thất thường, dùng quá nhiều caffeine hay thức ăn kích thích của người hiện đại cũng làm tổn hại niêm mạc dạ dày và suy yếu chức năng dạ dày. Như vậy, việc không có viêm hay loét nhìn thấy được không có nghĩa là mọi thứ ổn thỏa, mà hãy hiểu rằng đó là tiếng kêu cứu từ dạ dày khi hệ thống điều hòa tinh tế trong cơ thể mất thăng bằng do căng thẳng và lối sống.