ปวดท้องรุนแรงลามไปถึงหลังร่วมกับอาเจียน? อย่ามองข้ามสัญญาณเตือนของตับอ่อนอักเสบ

หากมีอาการปวดท้องรุนแรงที่แปลบไปถึงหลังร่วมกับอาเจียน สิ่งนี้อาจไม่ใช่แค่อาหารไม่ย่อยหรืออาการเมาค้างธรรมดา แต่อาจเป็นสัญญาณเตือนของโรคที่อันตรายมากอย่างตับอ่อนอักเสบเฉียบพลัน โรคตับอ่อนอักเสบคือภาวะที่มีการอักเสบเกิดขึ้นที่ตับอ่อน ซึ่งตับอ่อนเป็นอวัยวะที่มีบทบาทสำคัญอย่างยิ่งต่อการย่อยอาหารและกระบวนการเมแทบอลิซึมของร่างกาย ตั้งอยู่บริเวณด้านหลังของกระเพาะอาหาร ทำหน้าที่หลั่งเอนไซม์ย่อยอาหารและฮอร์โมนที่ควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด เช่น อินซูลิน และกลูคากอน ตับอ่อนอักเสบเฉียบพลันเกิดขึ้นจากกระบวนการย่อยตัวเองที่รุนแรง โดยเอนไซม์ย่อยอาหารซึ่งผลิตจากตับอ่อนกลับถูกกระตุ้นให้ทำงานตั้งแต่ยังอยู่ภายในตับอ่อน ก่อนที่จะถูกหลั่งออกไป ส่งผลให้เอนไซม์เข้าย่อยทำลายเนื้อเยื่อตับอ่อนเอง เซลล์ตับอ่อนจึงเกิดความเสียหายและเกิดการอักเสบ ปฏิกิริยาการอักเสบนี้สามารถแพร่กระจายไปยังเนื้อเยื่อข้างเคียงและอวัยวะอื่น นำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรงได้ สาเหตุที่พบบ่อยที่สุดสองประการคือ นิ่วในถุงน้ำดี และการดื่มแอลกอฮอล์ เมื่อนิ่วจากถุงน้ำดีเคลื่อนลงมาอุดตันท่อน้ำดี จะไปขัดขวางทางระบายของน้ำย่อยจากตับอ่อนด้วย เมื่อน้ำย่อยตับอ่อนไม่สามารถระบายออกได้และคั่งค้างอยู่ภายใน กระบวนการย่อยตัวเองจึงเริ่มต้นขึ้น ส่วนแอลกอฮอล์ซึ่งเป็นอีกหนึ่งสาเหตุสำคัญ จะทำลายเซลล์ตับอ่อนโดยตรง กระตุ้นให้เอนไซม์จากตับอ่อนทำงานก่อนเวลาอันควร และทำให้ท่อตับอ่อนอุดตันจนเกิดการอักเสบ หากมีอาการปวดท้องรุนแรงหลังจากการดื่มสุราปริมาณมากจึงไม่ควรละเลยโดยเด็ดขาด นอกจากนี้ยังมีสาเหตุอื่นๆ เช่น ภาวะไตรกลีเซอไรด์ในเลือดสูง ยาบางชนิด การบาดเจ็บบริเวณช่องท้อง การติดเชื้อไวรัส และปัจจัยทางพันธุกรรม อาการเด่นของตับอ่อนอักเสบเฉียบพลันคืออาการปวดท้องส่วนบนอย่างรุนแรงที่เกิดขึ้นฉับพลัน โดยมีลักษณะเฉพาะคือความเจ็บปวดจะร้าวทะลุไปยังแผ่นหลังคล้ายกับถูกเข็มขัดรัด ในรายที่รุนแรงมักทรมานจนไม่สามารถอยู่นิ่งได้ อาการปวดมักเกิดร่วมกับคลื่นไส้ อาเจียน และในกรณีที่รุนแรงอาจมีไข้ หนาวสั่น ชีพจรเต้นเร็ว ท้องอืด และอาการกดเจ็บ หรืออาจเกิดภาวะดีซ่านเนื่องจากท่อน้ำดีอุดตันได้เช่นกัน เมื่อมีอาการเหล่านี้ปรากฏ ควรรีบไปพบแพทย์ที่โรงพยาบาลทันทีโดยไม่ชักช้า ทางโรงพยาบาลจะตรวจเลือดเพื่อดูระดับเอนไซม์จากตับอ่อน ทั้งอะไมเลสและไลเปส พร้อมทั้งทำการตรวจทางรังสีวิทยา เช่น การตรวจเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ การตรวจเอกซเรย์คลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า หรือการตรวจอัลตราซาวด์ช่องท้อง เพื่อประเมินระดับการอักเสบของตับอ่อนและตรวจหานิ่วในถุงน้ำดี การวินิจฉัยและรักษาตั้งแต่ระยะแรกมีความสำคัญอย่างยิ่ง เพราะหากปล่อยทิ้งไว้อาจทำให้เนื้อเยื่อตับอ่อนเกิดเนื้อตายหรือเกิดการติดเชื้อ และในรายที่รุนแรงอาจเกิดภาวะแทรกซ้อนทั่วร่างกาย เช่น ภาวะไตวาย ภาวะหายใจล้มเหลว ตลอดจนภาวะอวัยวะล้มเหลวหลายระบบซึ่งเป็นอันตรายถึงชีวิต การรักษาหลักประกอบด้วยการงดน้ำและอาหารเพื่อให้ตับอ่อนได้พัก การให้สารน้ำทางหลอดเลือดดำ การควบคุมความเจ็บปวด และการให้ยาปฏิชีวนะตามความจำเป็น นอกจากนี้อาจต้องพิจารณาการผ่าตัดเอานิ่วออกหรือการผ่าตัดกำจัดเนื้อตายตามสาเหตุ หากกำลังเผชิญกับอาการดังกล่าว ไม่ควรละเลยหรือคิดว่าจะหายได้เอง การป้องกันตับอ่อนอักเสบเป็นสิ่งสำคัญ และหากเริ่มมีอาการ การเข้ารับการรักษาอย่างรวดเร็วคือสิ่งที่ดีที่สุด การทำความเข้าใจสัญญาณอันตรายที่ร่างกายส่งออกมาและรับมืออย่างทันท่วงที คือวิธีที่เหมาะสมที่สุดในการดูแลสุขภาพให้แข็งแรง การใส่ใจและดูแลร่างกายจึงเป็นเรื่องที่ไม่ควรละเลย