Các chị em thân mến, nếu trí tuệ của Đông y bảo giám nói về sự biến chuyển của cơ thể ở bức tranh toàn cảnh, thì y học hiện đại giúp chúng ta hiểu rõ hơn bằng cách làm sáng tỏ các cơ chế vi mô. Mãn kinh không chỉ là quá trình người phụ nữ già đi, mà có thể coi là những biến đổi phức tạp về mặt khoa học nội tiết thần kinh ảnh hưởng đến toàn thân do sự suy giảm đột ngột của hormone sinh dục nữ, đặc biệt là ‘estrogen’, bắt nguồn từ suy giảm chức năng buồng trứng.
Buồng trứng trong cơ thể giống như người nhạc trưởng của một dàn nhạc tinh tế, tiết ra estrogen để điều phối sức khỏe người phụ nữ. Thế nhưng khi bước vào độ tuổi từ giữa đến cuối 40, do buồng trứng lão hóa, số lượng nang trứng giảm nhanh chóng và khả năng sản xuất estrogen cũng giảm dần. Estrogen không chỉ tham gia vào chức năng sinh sản đơn thuần, mà còn là hormone quan trọng ảnh hưởng đến hầu như mọi cơ quan trong cơ thể như não, tim mạch, xương, da và bàng quang.
Hiện tượng ‘đỏ mặt’ và ‘đổ mồ hôi đêm’ thường cảm nhận rõ nhất là do ảnh hưởng từ việc sụt giảm nồng độ estrogen lên trung tâm điều hòa thân nhiệt ở ‘vùng dưới đồi’ của não bộ. Vùng dưới đồi là bộ phận điều chỉnh nhiệt độ của cơ thể; khi estrogen giảm, chức năng điều hòa này trở nên mất ổn định, khiến cơ thể phản ứng quá mức ngay cả với những thay đổi nhiệt độ nhỏ. Vì thế, dù trời không nóng nhưng bạn vẫn trải qua cảm giác bỗng dưng bốc hỏa hay mồ hôi vã ra ròng ròng. Phản ứng này cũng liên kết chặt chẽ với hệ thần kinh tự chủ.
Và chứng ‘mất ngủ’ không chỉ do bị gián đoạn giấc ngủ bởi đỏ bừng hay đổ mồ hôi, mà còn vì bản thân estrogen ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng giấc ngủ. Estrogen tham gia vào sự cân bằng của các chất dẫn truyền thần kinh liên quan đến chu kỳ thức ngủ; khi hormone này giảm có thể cản trở giấc ngủ sâu và làm tăng tình trạng thức giấc giữa đêm. Đặc biệt, nó cũng có thể ảnh hưởng đến quá trình tiết melatonin, khiến chu kỳ giấc ngủ dễ bị rối loạn.
Những thay đổi trong tâm trí như ‘cảm giác trầm cảm’, ‘bất an’, hay thay đổi cảm xúc thất thường cũng liên quan sâu sắc đến việc sụt giảm estrogen. Estrogen đóng vai trò quan trọng trong việc tổng hợp và hoạt động của các chất dẫn truyền thần kinh như ‘serotonin’, ‘dopamine’ và ‘norepinephrine’ trong não. Các chất này giữ vai trò then chốt trong việc điều hòa tâm trạng và chức năng nhận thức; khi estrogen giảm sút khiến cân bằng của các chất dẫn truyền thần kinh này bị phá vỡ, sự thay đổi cảm xúc sẽ trở nên nặng nề hơn và rất dễ cảm thấy trầm cảm. Thêm vào đó, nhận thức xã hội về giai đoạn mãn kinh hoặc áp lực trước những thay đổi về mặt thể chất càng làm tăng gánh nặng tâm lý.
Ngoài ra, estrogen còn ảnh hưởng đến nhiều khía cạnh khác nhau như sức khỏe xương (loãng xương), sức khỏe tim mạch, chức năng nhận thức, khô âm đạo. Vì vậy, việc hiểu rằng mãn kinh không đơn thuần là dừng kinh nguyệt, mà là một giai đoạn chuyển tiếp phức tạp để toàn bộ cơ thể tìm kiếm sự cân bằng mới là vô cùng quan trọng. Trong giai đoạn này, sự chăm sóc khoa học và chu đáo phù hợp với bản thân là điều cần thiết hơn bao giờ hết.
