Bạn đọc thân mến, thành thật mà nói đôi khi tôi cũng từng rơi vào trăn trở: "Sao cơ thể mình lại thế này nhỉ?". Nhưng bạn có biết không, trí tuệ của Đông y bảo giám khi ví hình thái cơ thể là ‘ngôi nhà để thần cư ngụ’ lại được khoa học hiện đại giải thích một cách đáng kinh ngạc. Nếu ‘hình thể (形)’ không chỉ là vẻ ngoài mà bao gồm toàn bộ hệ thống phức tạp từ chức năng của từng tế bào đến hệ thần kinh, hệ nội tiết, thì khoa học cũng có thể làm sáng tỏ rằng tất cả những điều này đều kết nối trực tiếp với sức sống của chúng ta, tức là ‘thần (神)’.
Trước hết, hãy nhìn vào quá trình lão hóa ở cấp độ tế bào, đơn vị cơ bản nhất của cơ thể. Khi chúng ta già đi, nhiều biến đổi khác nhau diễn ra bên trong tế bào. Điển hình là bộ phận đảm nhận phân chia tế bào mang tên telomere ngày càng ngắn lại, khiến tế bào không thể phân chia bình thường được nữa và các tế bào lão hóa, hay còn gọi là tế bào zombie, dần tích tụ. Thêm vào đó, chức năng của ti thể, nhà máy năng lượng của tế bào, bị suy giảm khiến cơ thể không tạo đủ năng lượng cần thiết. Lúc này, các chất độc tính như gốc tự do tích tụ quá mức gây tổn thương tế bào, và ngay cả khả năng phục hồi tế bào tổn thương cũng giảm đi. Những thay đổi vi mô ở cấp độ tế bào này rốt cuộc chính là nguyên nhân căn bản làm suy yếu hình thể vật lý của cơ thể. Điều này giống như từng viên gạch của ngôi nhà bị cũ kỹ và nứt vỡ.
Sự biến đổi ở cấp độ tế bào này tác động dây chuyền như hiệu ứng domino lên từng hệ thống trong cơ thể.
Hãy bắt đầu từ hệ thần kinh. Cùng với tuổi tác, sự tiết các chất dẫn truyền thần kinh như dopamine, serotonin trong não giảm sút, mối liên kết giữa các tế bào não cũng suy yếu. Mảng amyloid, nguyên nhân gây sa sút trí tuệ, tích tụ hoặc tình trạng viêm vi mô mạn tính xuất hiện. Những thay đổi này liên quan trực tiếp đến sức sống tinh thần mà chúng ta cảm nhận, cụ thể là suy giảm trí nhớ, giảm tập trung, mệt mỏi vô lực, cảm xúc thất thường. Khi não bộ với tư cách là hình thể không thể phát huy đúng chức năng, thì thần vốn cần được nở rộ bên trong đó cũng sẽ mờ mịt dần.
Hệ nội tiết, tức hệ thống hormone, cũng tương tự như vậy. Các hormone quan trọng điều hòa sức sống của cơ thể như hormone tăng trưởng, dehydroepiandrosterone (DHEA), hormone sinh dục giảm mạnh theo tuổi tác. Tình trạng kháng insulin có thể xuất hiện hoặc chức năng tuyến thượng thận suy yếu. Sự mất cân bằng nội tiết tố này không chỉ dẫn đến những biến đổi của hình thể như giảm khối lượng cơ, giảm mật độ khoáng của xương, mà còn gây ra các vấn đề về thần như mệt mỏi mạn tính, chứng mệt mỏi vô lực, suy giảm tâm trạng.
Hệ cơ xương cũng là một phần trọng yếu của hình thể. Khi lớn tuổi, khối lượng cơ suy giảm do chứng giảm cơ (sarcopenia), xương yếu đi do thiểu xương hoặc loãng xương. Độ linh hoạt của khớp cũng suy giảm. Những biến đổi này làm giảm khả năng hoạt động và khiến ta cảm nhận rõ sự suy nhược toàn thân. Hệ miễn dịch cũng suy yếu, hiện tượng này gọi là suy giảm miễn dịch theo tuổi (immunosenescence). Cơ thể trở nên dễ bị nhiễm trùng và phản ứng viêm chuyển sang mạn tính, làm chậm tốc độ hồi phục của cơ thể và khiến ta khổ sở vì mệt mỏi mạn tính dai dẳng.
Sau cùng, hình thể mà Đông y bảo giám đề cập chính là toàn bộ cấu trúc vật lý và sinh lý của cơ thể như tế bào, mô, cơ quan, cùng các hệ thần kinh, nội tiết, cơ xương mà y học hiện đại giải thích. Còn thần chính là sinh mệnh lực, chức năng nhận thức, trạng thái cảm xúc cùng năng lượng sống tổng thể bắt nguồn từ cấu trúc này. Chỉ khi nền tảng vật lý của cơ thể vững chắc, sức sống của chúng ta mới có thể thăng hoa trọn vẹn bên trong đó. Vì vậy, đừng chỉ đơn giản đổ lỗi cho tuổi tác. Việc thấu hiểu và chăm sóc nền tảng căn bản của cơ thể sẽ là bước đi đầu tiên để chúng ta tìm lại một cuộc sống tràn đầy sức sống.
