Nếu diễn giải khái niệm 'thần' trong Đông y bảo giám bằng ngôn ngữ y học hiện đại, ta có thể thấy nó liên kết chặt chẽ với sự cân bằng của các chất dẫn truyền thần kinh phức tạp, hormone trong não bộ và sự hài hòa của hệ thần kinh tự chủ. Cảm giác đau khổ vì mất ngủ mỗi đêm có thể là bằng chứng mạnh mẽ cho thấy sự cân bằng tinh tế này đã bị phá vỡ. Giấc ngủ không đơn giản là để cơ thể nghỉ ngơi, mà còn là quá trình thiết yếu để não bộ dọn dẹp các chất gây mệt mỏi tích tụ ban ngày và sắp xếp lại ký ức; nếu quá trình này bị cản trở, nó có thể dẫn đến những vấn đề sức khỏe nghiêm trọng.
Quan trọng nhất chính là hormone giấc ngủ có tên là 'melatonin'. Khi mặt trời lặn, chất này bắt đầu được tiết ra từ tuyến tùng của não bộ, gửi tín hiệu đến cơ thể rằng 'đã đến giờ đi ngủ'. Tuy nhiên, nếu tiếp xúc quá nhiều với ánh sáng mạnh (đặc biệt là ánh sáng xanh từ điện thoại thông minh, TV, máy tính) hoặc có thói quen sinh hoạt thất thường, quá trình tiết melatonin sẽ bị ức chế, khiến bạn khó đi vào giấc ngủ. Điều này tương tự như cách Đông y bảo giám mô tả việc 'thần' lang thang không thể về nhà, khiến não bộ lầm tưởng rằng ban đêm vẫn là 'lúc phải tỉnh táo'.
Bên cạnh đó, mất ngủ ở người hiện đại có mối liên hệ sâu sắc với căng thẳng. Căng thẳng mạn tính thúc đẩy vỏ thượng thận tiết ra hormone gây căng thẳng là 'cortisol', loại hormone có vai trò duy trì trạng thái tỉnh táo. Khi nồng độ cortisol duy trì ở mức cao vào ban đêm, cơ thể chúng ta phản ứng như đang trong 'tình trạng khẩn cấp', kích hoạt quá mức thần kinh giao cảm, cuối cùng có thể dẫn đến chứng khó vào giấc ngủ hoặc mất ngủ duy trì, khiến bạn thường xuyên thức giấc giữa chừng. Chắc hẳn ai cũng từng trải qua cảm giác tim đập liên hồi và đầu óc rối bời đúng không? Đây chính là trạng thái khi cơ quan chúa tể của 'thần' là tâm bị bất ổn, dẫn đến thần kinh giao cảm bị hưng phấn quá độ.
Xa hơn nữa, sự mất cân bằng giữa các chất dẫn truyền thần kinh trong não như GABA (axit gamma-aminobutyric) và serotonin cũng ảnh hưởng lớn đến tình trạng mất ngủ. GABA ức chế hoạt động của não bộ để mang lại cảm giác ổn định và dẫn dắt giấc ngủ, trong khi serotonin giúp điều hòa tâm trạng và đóng vai trò là tiền chất của melatonin. Nếu các chất này không hoạt động bình thường, não bộ sẽ không thể nghỉ ngơi cả ngày lẫn đêm và duy trì trạng thái bất an. Những yếu tố phức tạp này kết hợp lại khiến chúng ta phải trải qua những đêm trằn trọc, và điều này không chỉ gây mệt mỏi đơn thuần mà còn có thể tác động tiêu cực đến sức khỏe toàn thân như suy giảm miễn dịch, cảm giác trầm cảm, suy giảm năng lực nhận thức, vì vậy đây là vấn đề tuyệt đối không nên xem nhẹ.
