Bác sĩ bảo bình thường nhưng sao vẫn đau? Bóng ma của chứng nghi bệnh

Bạn đã từng nghe đến cụm từ 'triệu chứng cơ thể hóa' chưa? Đây là hiện tượng các triệu chứng cơ thể đa dạng xuất hiện lặp đi lặp lại dù không có bệnh lý thể xác cụ thể. Có những người dù đi khám bệnh bao nhiêu lần vẫn không ra nguyên nhân rõ ràng, thậm chí còn bị hiểu lầm là giả vờ ốm. Các nghiên cứu gần đây đã làm sáng tỏ rằng mối lo về sức khỏe và triệu chứng cơ thể hóa này không thể chỉ quy về vấn đề tâm lý đơn thuần, mà là kết quả của sự tương tác phức tạp giữa não bộ và cơ thể. Não bộ của chúng ta kết nối với cơ thể chặt chẽ hơn nhiều so với những gì ta nghĩ. Đặc biệt, các yếu tố tâm lý như căng thẳng hay lo âu tác động trực tiếp lên nhiều vùng não, không chỉ những vùng xử lý cảm xúc như hạch hạnh nhân và hồi hải mã, mà còn tham gia vào việc điều hòa hệ thần kinh tự chủ và hệ nội tiết. Khi tình trạng căng thẳng kéo dài, trục hạ đồi-tuyến yên-tuyến thượng thận (HPA axis) sẽ bị kích hoạt, làm tăng tiết các hormone căng thẳng như cortisol. Những hormone này điều hòa đáp ứng miễn dịch và ảnh hưởng đến phản ứng viêm, đồng thời có thể làm hạ ngưỡng đau và gây ra biến đổi trong toàn bộ chức năng cơ thể như cơ quan tiêu hóa hay tim mạch. Nói một cách dễ hiểu, khi tâm trạng bất an và lo âu kéo dài, não bộ sẽ nhận định đó là tình trạng khẩn cấp và phát chuông báo động cho cơ thể. Tim đập nhanh, cơ bắp căng cứng dẫn đến đau đầu hoặc mỏi vai, dạ dày quặn thắt hay khó tiêu, tất cả đều xuất phát từ lý do này. Não bộ lúc này giống như một bộ cảm biến quá nhạy, coi cả những biến đổi nhỏ của cơ thể là tín hiệu nguy hiểm, rồi phóng đại chúng lên khiến ta cảm nhận triệu chứng nặng nề hơn. Hiện tượng khuếch đại cảm giác này được báo cáo là có liên quan sâu sắc đến sự bất thường trong mạng lưới điều hòa đau của não bộ. Ngoài ra, những người mắc chứng nghi bệnh còn có biểu hiện thiên lệch chú ý. Họ có xu hướng chú ý bất thường đến các cảm giác trên cơ thể mình và giải thích chúng thành những tín hiệu đe dọa. Ví dụ, chỉ một tiếng ùng ục bình thường trong quá trình tiêu hóa cũng bị xem là triệu chứng của căn bệnh nghiêm trọng. Sự suy nghĩ lệch lạc này làm trầm trọng thêm các triệu chứng cơ thể và tạo nên một vòng luẩn quẩn khuếch đại nỗi lo âu. Rốt cuộc, cái nhìn sâu sắc từ Đông y bảo giám về việc tổn thương 'thần' dẫn đến sự suy kiệt của 'khí' và 'hình thể' đang được giải thích tinh tế hơn rất nhiều dưới góc nhìn thần kinh học và nội tiết học của y học hiện đại. Chúng ta cần một lần nữa nhận ra rằng cơ thể và tâm trí không hề tách rời, mà là một hệ thống thống nhất có mối liên hệ hữu cơ.