Nếu 'thần (神)' trong Đông y bảo giám là người nhạc trưởng điều hòa mọi chức năng của cơ thể, thì y học hiện đại giải thích điều này thông qua sự tương tác phức tạp giữa não bộ, hệ thần kinh tự chủ và hệ nội tiết. Đặc biệt trong tình huống căng thẳng, cơ thể kích hoạt 'phản ứng chiến hay biến', bắt đầu từ việc kích thích quá mức trục hạ đồi-tuyến yên-tuyến thượng thận (HPA axis) và hệ thần kinh tự chủ của não bộ, nhất là hệ thần kinh giao cảm.
Căng thẳng kéo dài khiến vùng dưới đồi tiết ra yếu tố giải phóng hormone vỏ thượng thận (CRH), chất này kích thích tuyến yên rồi qua tuyến thượng thận tiết quá mức các hormone căng thẳng như cortisol. Trong ngắn hạn, cortisol cung cấp năng lượng và điều chỉnh phản ứng viêm, nhưng nếu duy trì ở mức cao mạn tính, nó lại làm suy giảm khả năng miễn dịch, gây viêm và tác động tiêu cực đến chức năng não bộ. Đặc biệt, nó dẫn đến những thay đổi về mặt cấu trúc và chức năng ở hồi hải mã (ghi nhớ và học tập) cùng hạch hạnh nhân (điều chỉnh cảm xúc), làm trầm trọng thêm các triệu chứng tâm thần như lo âu, trầm cảm.
Ngoài ra, căng thẳng còn phá vỡ cân bằng hệ thần kinh tự chủ. Khi thần kinh giao cảm bị quá kích hoạt, nhịp tim và huyết áp sẽ tăng cao, cơ bắp căng thẳng và chức năng tiêu hóa suy giảm. Đây chính là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến đau đầu do căng thẳng, căng cơ cổ vai gáy và các rối loạn tiêu hóa như hội chứng ruột kích thích gây đầy bụng hoặc tiêu chảy hay táo bón lặp đi lặp lại. Ngược lại, thần kinh phó giao cảm đảm nhận việc nghỉ ngơi và tiêu hóa, nhưng khi thần kinh giao cảm chiếm ưu thế, chức năng của thần kinh phó giao cảm bị ức chế tương đối khiến quá trình phục hồi và tái tạo của cơ thể bị cản trở. Do đó, cảm giác mệt mỏi mạn tính tích tụ, xuất hiện hiện tượng dễ kiệt sức ngay cả với kích thích nhỏ hoặc quá trình hồi phục diễn ra chậm chạp.
Hơn thế nữa, não bộ và ruột không ngừng liên lạc với nhau thông qua mối liên kết chặt chẽ gọi là 'trục ruột-não (Gut-Brain Axis)'. Căng thẳng gây mất cân bằng hệ vi sinh vật đường ruột, làm tăng tính thấm niêm mạc ruột và có thể gây ra phản ứng viêm. Sự mất cân bằng của các chất dẫn truyền thần kinh được tạo ra ở ruột (khoảng 90% serotonin được sản sinh tại ruột) cũng tác động đến chức năng não bộ và việc điều chỉnh cảm xúc, tạo nên một vòng luẩn quẩn.
Cuối cùng, y học hiện đại đang giải thích triết lý 'thần' chủ quản mọi hoạt động sinh mệnh của Đông y bảo giám thông qua chức năng tích hợp của não bộ, tức là sự tương tác giữa hệ thần kinh, hệ nội tiết và hệ miễn dịch. Y học nhấn mạnh rằng điều quan trọng không phải là đơn thuần đè nén triệu chứng, mà là điều tiết phản ứng căng thẳng và phục hồi cân bằng hệ thần kinh tự chủ để giúp cả thân và tâm khỏe mạnh một cách hữu cơ.
