Sự bất ổn của 'thần' do 'tâm' làm chủ trong Đông y bảo giám có thể được giải thích theo y học hiện đại là sự rối loạn điều hòa của hệ thần kinh trung ương và hệ thần kinh tự chủ. Đặc biệt, hạch hạnh nhân trong não bộ là khu vực cốt lõi xử lý nỗi sợ hãi và lo âu. Khi rơi vào trạng thái căng thẳng mạn tính hoặc tỉnh táo quá mức, hạch hạnh nhân này sẽ phản ứng quá nhạy cảm, giống như một hệ thống báo động vang lên ầm ĩ trước cả những tiếng động nhỏ.
Khi chúng ta chìm vào giấc ngủ hoặc ngủ sâu vào ban đêm, cơ thể nghỉ ngơi nhưng não bộ vẫn hoạt động tích cực qua nhiều giai đoạn giấc ngủ. Lúc này, tại thời điểm chuyển giao từ giấc ngủ NREM sang giấc ngủ REM, hoặc khi có sự tỉnh táo thoáng qua trong giai đoạn giấc ngủ NREM sâu, hạch hạnh nhân quá mẫn cảm có thể hoạt động sai lệch và kích hoạt phản ứng sợ hãi đột ngột. Điều này dẫn đến sự tiết ra ồ ạt các hormone căng thẳng như norepinephrine và cortisol, gây ra các triệu chứng hoảng loạn điển hình như tim đập thình thịch, thở dốc và toát mồ hôi lạnh.
Hơn nữa, tình trạng mất cân bằng hệ thần kinh tự chủ cũng gây ra tác động rất lớn. Chức năng tim cần duy trì trạng thái thư giãn với sự ưu thế của thần kinh phó giao cảm, nhưng nếu thần kinh giao cảm bị hưng phấn quá mức, tính biến thiên nhịp tim sẽ giảm và huyết áp tăng lên, gây gánh nặng cho hệ tim mạch. Trạng thái này cũng liên quan đến sự suy giảm 'khả năng phục hồi tâm lý trước căng thẳng', vốn là cách giải thích hiện đại của 'đởm lực'. Cơ địa bẩm sinh hoặc các tình huống căng thẳng lặp đi lặp lại làm suy yếu khả năng phục hồi này, khiến cơ thể dễ cảm thấy lo âu ngay cả trước những kích thích nhỏ.
Ngoài ra, nếu đi kèm với các rối loạn giấc ngủ khác như ngưng thở khi ngủ hoặc hội chứng chân không yên, não bộ không thể nghỉ ngơi đầy đủ suốt đêm và phải chịu căng thẳng do thiếu oxy hoặc trạng thái tỉnh táo, nguy cơ xuất hiện cơn hoảng loạn ban đêm có thể tăng cao hơn nữa. Tất cả những hiện tượng này là các tín hiệu phức tạp của cơ thể đan xen giữa tim, não, hormone và hệ thần kinh. Điều đó cũng có nghĩa là chúng ta đang rất cần một sự phục hồi hài hòa giữa thân và tâm, vượt lên trên việc chỉ chữa trị chứng mất ngủ đơn thuần.
