Sự an định của 'thần' mà Đông y bảo giám đề cập có thể được giải thích trong khoa học hiện đại bằng sự hài hòa của chức năng não bộ và cân bằng hệ thần kinh tự chủ. Việc mỗi đêm bị giày vò bởi cảm giác bất an và không thể ngủ được có thể xem là kết quả của sự phá vỡ các tương tác phức tạp về mặt thần kinh học và nội tiết học trong não bộ chúng ta.
Đặc biệt, cảm xúc bất an có liên quan mật thiết đến sự quá kích hoạt của hạch hạnh nhân nằm sâu trong não bộ. Hạch hạnh nhân đóng vai trò như trung tâm báo động của cảm xúc, nhận biết mối đe dọa và kích hoạt phản ứng sợ hãi hay bất an. Khi liên tục tiếp xúc với các yếu tố gây căng thẳng vào ban ngày, hạch hạnh nhân này hoạt động quá mức sẽ kích thích hệ thần kinh giao cảm, chuẩn bị cho cơ thể bước vào trạng thái chiến đấu hoặc bỏ chạy. Tim đập nhanh, cơ bắp căng thẳng và tinh thần duy trì trạng thái tỉnh táo.
Khi tình trạng này kéo dài đến đêm, cơ thể chúng ta sẽ mất đi sự cân bằng của các hormone và chất dẫn truyền thần kinh cần thiết để kích thích giấc ngủ. Sự tiết melatonin báo hiệu bắt đầu giấc ngủ bị ức chế, và nồng độ hormone căng thẳng cortisol tiếp tục duy trì ở mức cao ngay cả trong đêm. Cortisol vốn dĩ đóng vai trò giúp tỉnh giấc vào buổi sáng, nhưng nếu tăng cao vào ban đêm sẽ cản trở giấc ngủ sâu và làm giảm chất lượng giấc ngủ. Cảm giác như bạn đang có một bộ não vẫn bận rộn vận hành trong đêm hệt như ban ngày.
Ngoài ra, trục hạ đồi-tuyến yên-tuyến thượng thận (trục HPA) của não bộ là hệ thống then chốt điều hòa phản ứng căng thẳng, sự bất an và căng thẳng mạn tính sẽ liên tục kích thích trục HPA này, gây ra sự bài tiết cortisol quá mức. Điều này làm tăng tần suất thức giấc giữa đêm, cản trở các kiểu hình của giấc ngủ REM và giấc ngủ non-REM, dẫn đến sự phân mảnh giấc ngủ. Cuối cùng, bạn sẽ có cảm giác dường như mình có ngủ nhưng không hề thấy sảng khoái.
Sự mất cân bằng chất dẫn truyền thần kinh cũng là một nguyên nhân quan trọng. Khi chức năng của chất dẫn truyền thần kinh ức chế như axit gamma-aminobutyric (GABA) đóng vai trò xoa dịu bất an và kích thích giấc ngủ bị suy giảm, hoặc sự cân bằng của serotonin điều hòa tâm trạng và hạnh phúc bị phá vỡ, cảm giác bất an và trầm cảm có thể sâu sắc hơn. Sự mất cân bằng này dẫn đến thay đổi sóng não, khiến sóng beta (trạng thái tỉnh táo) chiếm ưu thế thay vì sóng alpha (trạng thái thư giãn) ngay cả trước khi ngủ, từ đó gây ra mất ngủ.
Sau cùng, hiện tượng thần trí bất an mà Đông y bảo giám đề cập có thể thấy là phát sinh do các yếu tố phức tạp theo y học hiện đại như quá kích hoạt một số vùng não nhất định, mất cân bằng chất dẫn truyền thần kinh, rối loạn hệ thần kinh tự chủ và sự trục trặc của hệ thống điều hòa hormone. Thay vì chỉ uống thuốc ngủ để ép mình vào giấc ngủ, khoa học hiện đại cũng đồng tình rằng việc giải tỏa sự mất cân bằng trong hệ sinh học nền tảng vốn gây ra bất an này và tìm lại sự tĩnh lặng của tâm trí mới là con đường đích thực dẫn đến giấc ngủ ngon.
