Diễn giải khái niệm vệ khí của Đông y bảo giám dưới góc nhìn y học hiện đại, chúng ta có thể thấy mối liên hệ mật thiết với hệ thần kinh tự chủ và cơ chế điều hòa hormone giấc ngủ. 'Vệ khí' vận động tích cực bảo vệ cơ thể ban ngày có thể ví với sự kích hoạt của hệ thần kinh giao cảm và việc tiết cortisol trong y học hiện đại. Thần kinh giao cảm đảm nhận phản ứng chiến đấu hay bỏ chạy, làm cơ thể tỉnh táo và huy động năng lượng khi gặp căng thẳng hoặc hoạt động. Cortisol cũng được tiết ra cao nhất vào buổi sáng để giúp chúng ta thức dậy và hoạt động.
Tuy nhiên, khi đêm đến, việc vệ khí phải đi vào 'âm' có thể được hiểu là hoạt động của hệ thần kinh giao cảm phải giảm đi, hệ thần kinh phó giao cảm chiếm ưu thế, nồng độ cortisol hạ thấp và việc tiết melatonin được thúc đẩy. Thần kinh phó giao cảm đảm nhận phản ứng nghỉ ngơi và tiêu hóa, giữ vai trò ổn định cơ thể như hạ nhịp tim, thư giãn cơ bắp và hỗ trợ tiêu hóa. Melatonin là hormone cốt lõi dẫn dắt giấc ngủ.
Nếu 'vệ khí không thể đi vào âm mà lưu lại ở dương', điều này thể hiện trạng thái hệ thần kinh giao cảm bị kích hoạt quá mức vào ban đêm và nồng độ cortisol duy trì ở mức cao do căng thẳng mạn tính, thói quen sinh hoạt thất thường, dung nạp quá nhiều caffeine hay sử dụng điện thoại thông minh lúc muộn. Đặc biệt, triệu chứng thức giấc vào khoảng 3 giờ sáng có thể liên quan mật thiết đến chu kỳ tiết cortisol. Cơ thể chúng ta vốn được thiết lập để tăng dần lượng tiết cortisol từ khoảng 2-3 giờ sáng và đạt đỉnh vào buổi sáng, nhưng nếu căng thẳng hoặc mất cân bằng hệ thần kinh tự chủ nghiêm trọng, lượng cortisol này sẽ bị kích thích tiết ra quá sớm và quá mức, khiến bạn bị đánh thức.
Ngoài ra, việc ức chế hoặc rối loạn tiết melatonin cũng là vấn đề lớn. Tiếp xúc với ánh sáng mạnh trước khi ngủ hoặc hoạt động khuya kích thích não bộ sẽ cản trở sản sinh melatonin, dẫn đến khó bắt đầu giấc ngủ và giảm chất lượng giấc ngủ. Điều này tương đồng với cách diễn đạt 'dương khí tràn đầy không thể đi vào âm' trong Đông y bảo giám, trở thành nguyên nhân khiến cơ thể vẫn duy trì trạng thái tỉnh táo như ban ngày vào ban đêm khi cần nghỉ ngơi.
Sau cùng, trí tuệ của Đông y bảo giám dưới góc nhìn khoa nội tiết thần kinh hiện đại đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì cân bằng nội môi đối với chất lượng giấc ngủ. Thay vì chỉ nghĩ đơn giản là khó ngủ, ta cần hiểu đây là tín hiệu xuất hiện trong quá trình cơ thể đang nỗ lực tìm lại sự cân bằng giữa căng thẳng và những xáo trộn bên trong. 😥
