Ngủ dậy vẫn thấy uể oải? Những yếu tố quấy nhiễu giấc ngủ sâu suốt đêm của bạn

Cụm từ ‘thần bất an’ trong Đông y bảo giám chứa đựng một cái nhìn khoa học sâu sắc đến kinh ngạc dưới góc độ y học hiện đại. Hiện tượng chúng ta liên tục thức giấc và không thể có được giấc ngủ sâu không đơn thuần là thiếu ngủ, mà còn liên kết chặt chẽ với hoạt động phức tạp của não bộ và hệ thần kinh. Não bộ của chúng ta không ngừng làm việc ngay cả khi ngủ, đặc biệt là luân phiên chuyển đổi giữa các chu kỳ ‘giấc ngủ REM’ và ‘giấc ngủ non-REM’. Giấc ngủ non-REM lại chia từ ngủ nông đến ngủ sâu, và chính ở giai đoạn ngủ sâu này, cơ thể mới phục hồi, nạp lại năng lượng và hệ miễn dịch được tăng cường. Tuy nhiên, những người gặp chứng ‘mất ngủ duy trì’ lại gặp khó khăn trong việc bước vào giai đoạn ngủ non-REM sâu này, hoặc dẫu đã ngủ sâu cũng rất dễ tỉnh giấc trước kích thích nhỏ. Giống như ‘thần’ trong Đông y bảo giám không tìm được chỗ đậu mà liên tục chao đảo, não bộ không thể hoàn toàn chuyển sang chế độ nghỉ ngơi. Đằng sau hiện tượng này có sự ảnh hưởng lớn từ sự mất cân bằng của các chất dẫn truyền thần kinh. Melatonin giúp dẫn dắt giấc ngủ, còn axit gamma-aminobutyric làm dịu hoạt động của não bộ, nhưng nếu nồng độ hormone căng thẳng cortisol quá cao hoặc thiếu hụt hormone hạnh phúc như serotonin thì sự cân bằng này sẽ bị phá vỡ. Não bộ rơi vào trạng thái tỉnh táo quá mức, hoặc căng thẳng và lo âu tích tụ ban ngày sẽ kích thích ‘hạch hạnh nhân’ của não bộ, khiến nó tiếp tục phát tín hiệu cảnh báo ngay cả trong đêm. Thói quen sinh hoạt thất thường, tiếp xúc với ánh sáng xanh do dùng điện thoại trước khi ngủ, cùng việc dùng caffeine hay rượu bia cũng phá vỡ chu kỳ giấc ngủ và trở thành nguyên nhân chính cản trở giấc ngủ sâu. Bên cạnh đó, các vấn đề thể chất của con người hiện đại như viêm mạn tính, vấn đề tiêu hóa, khó kiểm soát đường huyết cũng ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ. Đường ruột không khỏe có thể cản trở sản xuất các hormone liên quan đến giấc ngủ như serotonin, còn khi đường huyết tụt quá thấp vào ban đêm, cơ thể sẽ nhận định đó là tình huống khẩn cấp và tiết cortisol làm ta thức giấc. Lời dạy ‘khí huyết hài hòa thì giấc ngủ mới đến’ của Đông y bảo giám một lần nữa nhắc nhở chúng ta về tầm quan trọng của sự cân bằng thể chất và sinh lý trong thời hiện đại.