Khi diễn giải các khái niệm thấp và khí trong Đông y bảo giám bằng ngôn ngữ y học hiện đại, chúng có mối liên hệ sâu sắc với tình trạng rối loạn chuyển hóa, mất cân bằng chất dẫn truyền thần kinh và rối loạn nội tiết trong cơ thể. Đây không đơn giản là việc ngủ nhiều, mà có thể là tín hiệu SOS do não bộ và sức khỏe toàn thân phát ra.
Một trong những nguyên nhân điển hình nhất là các rối loạn giấc ngủ hệ thần kinh trung ương như chứng ngủ nhiều nguyên phát và chứng ngủ rũ. Chứng ngủ nhiều nguyên phát là tình trạng cảm thấy buồn ngủ không thể kiểm soát vào ban ngày dù ban đêm đã ngủ đủ giấc, còn chứng ngủ rũ có thể khiến người bệnh đột ngột chìm vào giấc ngủ hoặc kèm theo cơn mất trương lực. Những tình trạng này liên quan chặt chẽ đến sự thiếu hụt hoặc rối loạn chức năng của neuropeptide có tên là hypocretin (orexin), chất điều hòa chu kỳ thức-ngủ ở vùng dưới đồi của não bộ. Khi chất này bị thiếu hụt, giống như công tắc ngày-đêm bị hỏng, não không thể duy trì trạng thái tỉnh táo bình thường và liên tục rơi vào cơn buồn ngủ. Điều này tương đồng với trạng thái tuần hoàn khí không thông suốt khiến tinh thần thiếu minh mẫn trong Đông y bảo giám.
Bên cạnh đó, trường hợp chất lượng giấc ngủ ban đêm suy giảm rõ rệt như ngưng thở khi ngủ cũng khiến ban ngày cảm thấy buồn ngủ dữ dội. Khi việc ngưng thở lặp đi lặp lại trong giấc ngủ, não sẽ thiếu oxy, giấc ngủ sâu bị gián đoạn khiến cơ thể không thể phục hồi và tiếp tục tích tụ các chất gây mệt mỏi. Không thể nghỉ ngơi trọn vẹn suốt đêm thì việc ban ngày buồn ngủ là điều tất yếu. Tình trạng này có cùng cơ chế với việc thấp bị ngưng trệ bên trong cơ thể làm cản trở dòng chảy của khí trong Đông y bảo giám. Tương tự như chất cặn bã trong cơ thể, sự thiếu hụt oxy làm suy giảm chức năng não bộ.
Các bệnh nội tiết như suy giáp cũng có thể là nguyên nhân chính gây chứng ngủ nhiều và mệt mỏi mạn tính. Hormone tuyến giáp điều hòa tốc độ trao đổi chất nói chung của cơ thể; khi thiếu hormone này, tốc độ sản xuất và tiêu hao năng lượng chậm lại rõ rệt, dẫn đến cảm giác kiệt sức và buồn ngủ kéo dài. Hiện tượng này rất giống với tình trạng giảm sút sinh lực do dương khí bất túc trong Đông y bảo giám.
Ngoài ra, các vấn đề sức khỏe tâm thần như hội chứng mệt mỏi mạn tính, trầm cảm, rối loạn lo âu cũng liên quan mật thiết đến tình trạng buồn ngủ vào ban ngày. Đặc biệt, người bệnh trầm cảm thường bị giảm chất lượng giấc ngủ hoặc biểu hiện chứng ngủ nhiều. Tình trạng này gắn liền với sự mất cân bằng các chất dẫn truyền thần kinh như serotonin, norepinephrine trong não, đồng thời ảnh hưởng đến chuyển hóa năng lượng của cơ thể. Tác dụng phụ của một số loại thuốc, thiếu máu, thiếu hụt vitamin D cũng có thể dẫn đến chứng ngủ nhiều.
Như vậy, y học hiện đại nghiên cứu hiện tượng ngủ nhiều dưới góc độ cơ chế sinh hóa não bộ, cân bằng hormone và chính cấu trúc giấc ngủ. Nếu chỉ nghĩ rằng ngủ thêm sẽ khỏi rồi bỏ mặc, tình trạng này không chỉ làm giảm sút hiệu quả học tập, công việc mà còn có thể làm tăng nguy cơ tai nạn, do đó việc tìm kiếm sự hỗ trợ từ chuyên gia y tế là rất cần thiết.
