Y học hiện đại của chúng ta giải thích hiện tượng ác mộng và bóng đè từ góc nhìn thần kinh học não bộ cụ thể hơn. Trải nghiệm đáng sợ và rợn người mà bạn cảm nhận chính là kết quả phức hợp tạo nên từ sự hỗn loạn của các giai đoạn giấc ngủ và sự cố vận hành của não bộ. Đặc biệt, hiện tượng bóng đè trong y học được gọi là 'chứng liệt thân khi ngủ' (Sleep Paralysis). Thuật ngữ này chỉ trạng thái không thể cử động cơ thể khi vừa thức giấc hoặc ngay trước khi chìm vào giấc ngủ, kèm theo ảo giác hoặc cảm giác bị đè nén. Thật sự rất đáng sợ phải không?
Khi đi vào giấc ngủ, não bộ của chúng ta trải qua nhiều giai đoạn, trong đó giai đoạn mơ chính là 'giấc ngủ REM'. Ở giai đoạn giấc ngủ REM này, hoạt động của não bộ trở nên tích cực, gần như tương tự lúc thức, nhưng để cơ thể không cử động, não bộ sẽ tạm thời làm tê liệt cử động cơ bắp, rơi vào trạng thái gọi là 'mất trương lực cơ giấc ngủ REM'. Có thể coi đây là một loại cơ chế bảo vệ nhằm giữ chúng ta không bị thương do cử động cơ thể thật khi đang mải chạy nhảy hay đánh nhau trong giấc mơ.
Tuy nhiên, bóng đè xảy ra khi cơ chế bảo vệ này không được giải trừ đúng cách hoặc vận hành bị rối loạn trong quá trình tỉnh giấc hoặc bước vào giấc ngủ REM. Não bộ đã thức dậy và chuẩn bị bắt đầu hoạt động, nhưng tình trạng liệt cơ của cơ thể vẫn tiếp tục duy trì. Lúc này, bộ não đang tỉnh táo nhận biết tình huống hỗn loạn này, làm mờ đi ranh giới giữa thực tại và giấc mơ. Vì vậy, dù đang mở mắt, bạn vẫn có thể thấy bóng ma, trải nghiệm ảo giác rùng mình như có ai đó bên cạnh, và cảm nhận áp lực như bị đè nặng lên ngực. Cảm giác cơ thể nặng trĩu như một khối chì, có lẽ ai trong chúng ta cũng từng trải qua một lần.
Vậy tại sao sự cố vận hành này lại xảy ra? Hệ thần kinh tự chủ và hormone căng thẳng có liên quan sâu sắc đến việc này. Khi căng thẳng nghiêm trọng hoặc mệt mỏi tích tụ, sự cân bằng của hệ thần kinh tự chủ trong cơ thể rất dễ bị phá vỡ. Hệ thần kinh tự chủ được chia thành thần kinh giao cảm và thần kinh phó giao cảm; thần kinh giao cảm làm căng cứng cơ thể để chuẩn bị cho tình huống khẩn cấp, còn thần kinh phó giao cảm chịu trách nhiệm nghỉ ngơi và phục hồi. Khi chịu nhiều căng thẳng, thần kinh giao cảm bị kích hoạt quá mức, khiến cơ thể và tâm trí không thể thư giãn đầy đủ ngay cả khi đêm đến nằm xuống giường, làm cho chất lượng giấc ngủ giảm sút. Việc ngủ nông hoặc giai đoạn giấc ngủ REM trở nên bất ổn làm tăng xác suất thường xuyên gặp ác mộng hoặc bị bóng đè.
Ngoài ra, thiếu ngủ, thói quen ngủ không đều đặn, tiêu thụ quá nhiều caffeine hoặc rượu bia, dùng một số loại thuốc nhất định, cùng với các vấn đề sức khỏe tâm thần như lo âu tâm lý hay trầm cảm cũng có thể cản trở khả năng điều hòa giấc ngủ của não bộ, gây ra ác mộng hoặc bóng đè. Tình trạng tâm trí bất ổn và căng thẳng tích tụ mà Đông y bảo giám giải thích bằng đởm hư và can uất, trong y học hiện đại có thể coi là hiện tượng xuất hiện từ mất cân bằng hệ thần kinh tự chủ dẫn đến rối loạn điều hòa giấc ngủ REM. Rốt cuộc, trí tuệ cổ xưa và khoa học hiện đại đều cùng hướng về một điểm: đó chính là những chiếc đèn cảnh báo mà thể xác và tinh thần đang gửi đến cho nhau.
