Càng trầm cảm càng khó ngủ? Đừng bỏ qua tín hiệu giấc ngủ mà trầm cảm gửi đến bạn

Đúng vậy, y học cổ truyền Hàn Quốc từ lâu đã coi trọng ảnh hưởng của trạng thái tâm trí đối với giấc ngủ, và y học hiện đại cũng đang nhìn nhận sự tương tác phức tạp này dưới góc độ vi mô hơn. Trầm cảm và rối loạn giấc ngủ có mối quan hệ gắn bó không thể tách rời, mà trung tâm của nó chính là sự mất cân bằng tinh vi giữa các chất dẫn truyền thần kinh và hormone trong não bộ. Trầm cảm liên quan sâu sắc đến sự suy giảm hoạt tính của các chất dẫn truyền thần kinh điều hòa tâm trạng, giấc ngủ và cảm giác thèm ăn trong não bộ như serotonin, norepinephrine và dopamine. Đặc biệt, serotonin tuy được gọi là hormone hạnh phúc nhưng vào ban đêm nó còn đóng vai trò là tiền chất của melatonin. Khi lượng tiết serotonin giảm do trầm cảm, quá trình sản sinh melatonin cũng gặp trục trặc, khiến bạn khó đi vào giấc ngủ hoặc khó ngủ sâu dù đã chợp mắt. Mất ngủ là triệu chứng phổ biến mà khoảng 75% người bệnh trầm cảm gặp phải, biểu hiện dưới dạng trằn trọc lâu mới ngủ được, hay thức giấc giữa chừng hoặc thức giấc quá sớm. Thế nhưng có khoảng 25% bệnh nhân trầm cảm lại trải qua chứng ngủ nhiều. Đây là tình trạng ngủ bao nhiêu cũng thấy mệt, ban ngày cơn buồn ngủ kéo đến dồn dập. Điều này được cho là liên quan đến rối loạn chức năng vùng dưới đồi của não bộ hoặc sự quá kích hoạt của các mạch thần kinh nhất định, đôi khi còn được giải thích như một cơ chế vô thức nhằm trốn tránh thực tại hoặc những cảm xúc đau đớn bằng việc ngủ quá mức. Thêm vào đó, trầm cảm liên quan sâu sắc đến phản ứng căng thẳng. Căng thẳng mãn tính làm quá kích hoạt trục dưới đồi-tuyến yên-tuyến thượng thận, làm tăng tiết cortisol. Cortisol là hormone mang lại năng lượng vào ban ngày, nhưng nếu nồng độ này vẫn duy trì ở mức cao vào ban đêm, nó có thể cản trở giấc ngủ và kích hoạt trạng thái tỉnh táo. Khi nồng độ cortisol ở mức cao vào giờ ngủ, não bộ không thể chuẩn bị đi ngủ mà tiếp tục duy trì trạng thái cảnh giác. Ngoài ra, cấu trúc giấc ngủ của người bệnh trầm cảm cũng có sự khác biệt so với người khỏe mạnh. Thời gian tiềm tàng của giấc ngủ REM ngắn lại và lượng giấc ngủ REM tăng lên, trong khi giấc ngủ sâu là giấc ngủ sóng chậm lại có xu hướng giảm sút. Giấc ngủ REM là giai đoạn xuất hiện các giấc mơ; khi giai đoạn này trở nên bất ổn, bạn sẽ mơ nhiều giấc mơ sống động và khó chịu hơn, khiến chất lượng giấc ngủ càng thêm suy giảm. Nếu không có đủ giấc ngủ sâu, não bộ không thể phục hồi đầy đủ, và điều này trở thành vòng lặp luẩn quẩn dẫn đến cảm giác trầm uất cùng suy giảm nhận thức. Như vậy, trầm cảm và rối loạn giấc ngủ không đơn giản là vài triệu chứng trùng lặp, mà là bệnh lý đan xen phức tạp trên toàn bộ hệ thống chức năng não bộ và điều hòa hormone, đồng thời chúng nằm trong mối quan hệ tương hỗ: cải thiện được một yếu tố thì yếu tố kia cũng có thể chuyển biến tốt hơn.