Cơn ác mộng do kinh sợ mà Đông y bảo giám nhắc tới được y học hiện đại giải thích như thế nào? Hiện tượng này liên quan sâu sắc đến rối loạn căng thẳng sau sang chấn (PTSD). Khi não bộ chịu một cú sốc lớn, nó sẽ lưu trữ và xử lý ký ức theo một cách đặc biệt để sinh tồn.
Có ba vùng não đáng chú ý: hạch hạnh nhân xử lý nỗi sợ và cảm xúc, hồi hải mã lưu trữ và truy xuất ký ức, cùng vỏ não trước trán giúp điều hòa cảm xúc và đưa ra phán đoán hợp lý.
Khi trải qua chấn thương, hạch hạnh nhân bị kích hoạt quá mức, gây ra phản ứng sợ hãi mạnh mẽ ngay cả trước kích thích nhỏ, tương tự chiếc còi báo động nguy hiểm liên tục rú lên trong não bộ. Ngược lại, hồi hải mã gặp khó khăn trong việc sắp xếp và lưu trữ ký ức chấn động như những ký ức thông thường. Do đó, ký ức của ngày hôm đó không được sắp xếp thành sự kiện trong quá khứ, mà xuất hiện dưới dạng hồi tưởng tái hiện sống động như thể đang diễn ra ngay lúc này. Vỏ não trước trán lại trở nên suy yếu trước việc kiểm soát những cảm xúc mãnh liệt này, khiến chúng ta khó điều hòa nỗi sợ hay cảm giác bất an một cách hiệu quả.
Đặc biệt trong lúc ngủ, nhất là ở giai đoạn giấc ngủ REM, những cơn ác mộng này xuất hiện rất thường xuyên. Giấc ngủ REM là thời điểm quan trọng để củng cố ký ức và điều hòa cảm xúc, nhưng người mắc rối loạn căng thẳng sau sang chấn thường bị giảm chất lượng giấc ngủ REM và vùng não liên quan lại bị kích hoạt quá mức. Ký ức chấn động liên tục được tái xử lý trong não bộ và phát tác thành ác mộng, tựa như mỗi đêm não bộ cưỡng ép phát lại những thước phim gây sốc để dày vò bạn.
Nghiêm trọng hơn, trong quá trình này, các hormone căng thẳng như cortisol và adrenaline được tiết ra quá mức. Những hormone này khiến cơ thể chuẩn bị cho tình huống đe dọa ngay cả trong đêm, làm suy giảm chất lượng giấc ngủ, tăng nhịp tim và làm căng cứng cơ bắp. Hiện tượng bóng đè cũng liên quan mật thiết đến cơ chế ức chế vận động của cơ thể trong giấc ngủ REM, và khi kết hợp với nỗi lo âu cùng sự sợ hãi, nó có thể mang lại cảm giác ngột ngạt vô cùng dữ dội.
Suy cho cùng, ác mộng lặp đi lặp lại không chỉ là giấc mơ khó chịu, mà là dấu hiệu cho thấy một trạng thái phức tạp: não bộ đang nỗ lực hồi phục sau chấn thương nhưng đồng thời lại bị mắc kẹt trong chính vết thương đó. Y học hiện đại thấu hiểu những biến đổi này của não bộ và giúp não tái cấu trúc ký ức cũng như điều hòa cảm xúc thông qua nhiều liệu pháp tâm lý như liệu pháp nhận thức hành vi (CBT), liệu pháp nhận thức hành vi tập trung vào sang chấn (TF-CBT), cùng giải mẫn cảm và tái xử lý bằng chuyển động mắt (EMDR). Xin bạn đừng chịu đựng một mình trong bóng đêm. Não bộ chúng ta luôn có khả năng tự chữa lành, và bạn hoàn toàn có thể vượt qua.
