Hiện tượng cử động khi đang ngủ, y học hiện đại gọi là mộng du, và giải thích đây là chứng rối loạn giấc ngủ và thức tỉnh xảy ra chủ yếu ở giấc ngủ sóng chậm, giai đoạn ngủ sâu trong các giai đoạn giấc ngủ NREM. Khi chúng ta chìm vào giấc ngủ, hoạt động não bộ sẽ chậm dần và đi vào giấc ngủ sâu. Lúc này, một phần não bộ vẫn duy trì trong giấc ngủ sâu, nhưng vùng phụ trách chức năng vận động lại được kích hoạt một phần mà không tỉnh táo hoàn toàn. Đây chính là cơ chế cốt lõi của mộng du. Giống như cánh cửa đã khóa lại bị hé mở một nửa, não bộ rơi vào trạng thái bối rối ở ranh giới giữa ngủ và thức.
Hiện tượng này có thể bị kích hoạt bởi nhiều nguyên nhân. Các nguyên nhân phổ biến nhất gồm thiếu ngủ, căng thẳng tột độ, lo âu và thói quen ngủ không đều đặn. Khi thiếu ngủ, não bộ không được nghỉ ngơi đầy đủ khiến ngưỡng thức giấc giữa đêm bị hạ thấp, và hormone căng thẳng có thể kích thích não bộ quá mức, gây cản trở giấc ngủ sâu. Ngoài ra, việc dùng một số loại thuốc như thuốc ngủ, thuốc an thần, uống rượu, sốt hay các rối loạn giấc ngủ khác như ngưng thở khi ngủ cũng có thể làm tăng nguy cơ mộng du. Nghiên cứu cũng cho thấy khả năng xuất hiện tình trạng này cao hơn nếu có tiền sử gia đình.
Mộng du không dừng lại ở một thói quen khi ngủ đơn thuần mà có thể dẫn đến những tình huống nguy hiểm, vì vậy cần hết sức lưu ý. Trong trạng thái đang ngủ, người bệnh có thể thực hiện những hành vi gây hại cho bản thân như cầm dao làm bếp hoặc trèo ra ngoài cửa sổ, nguy cơ tai nạn như ngã cầu thang cũng rất lớn. Do đó, nếu bản thân hoặc người trong gia đình có triệu chứng này, thay vì xem nhẹ nghĩ rằng 'chắc chỉ là thói quen ngủ thôi', điều quan trọng hơn hết là tìm kiếm sự giúp đỡ từ chuyên gia để nắm rõ nguyên nhân chính xác và tìm phương án quản lý thích hợp.
