Các bạn có biết rằng, một vùng rất nhỏ nằm ở vùng dưới đồi trong não bộ mang tên 'nhân trên chéo thị' chính là 'chiếc đồng hồ chủ' của cơ thể bạn không? Nhân trên chéo thị này tiếp nhận kích thích ánh sáng để nhận biết ngày và đêm, đồng thời là bộ chỉ huy điều hòa mọi nhịp sinh học của cơ thể chúng ta, tức 'nhịp sinh học ngày đêm'. Không chỉ việc ngủ và thức, mà cả thân nhiệt, sự tiết hormone, cho đến hoạt động của enzyme tiêu hóa đều chịu sự chi phối của chiếc đồng hồ này.
Đặc biệt, cốt lõi của nhịp sinh học ngày đêm nằm ở sự phối hợp tinh tế giữa hai hormone mang tên melatonin và cortisol. Khi màn đêm buông xuống, theo lệnh của nhân trên chéo thị, tuyến tùng trong não sẽ tăng tiết melatonin mạnh mẽ để dẫn dắt giấc ngủ, và khi buổi sáng đến, sự bài tiết cortisol giúp duy trì trạng thái tỉnh táo sẽ tăng lên để đánh thức chúng ta. Sự tiết cân bằng của cả hai là điều kiện thiết yếu cho một nhịp sinh học ngày đêm khỏe mạnh. Tuy nhiên, lối sống thất thường của con người hiện đại, bao gồm làm việc theo ca, thay đổi múi giờ liên tục, tiếp xúc với ánh sáng nhân tạo do dùng điện thoại thông minh đêm muộn, đang phá vỡ hoàn toàn sự cân bằng hormone nhạy cảm này.
Chẳng hạn, những người làm ca đêm phải ngủ vào ban ngày, nhưng đây lại là thời điểm melatonin bị ức chế và cortisol tăng cao nên rất khó để có giấc ngủ sâu. Ngược lại, vào ban đêm họ không thấy buồn ngủ do melatonin không tiết ra đúng cách, rồi sáng hôm sau phải gượng dậy khi cortisol chưa được tiết đúng lúc, dẫn đến cảm giác mệt mỏi suốt cả ngày. Tình trạng rối loạn nhịp sinh học ngày đêm này không dừng lại ở sự mệt mỏi đơn thuần mà có thể dẫn đến các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng. Theo các nghiên cứu, sự xáo trộn nhịp sinh học ngày đêm mạn tính có liên quan chặt chẽ đến sự gia tăng nguy cơ mắc bệnh đái tháo đường do tăng kháng insulin, tăng tỷ lệ mắc bệnh tim mạch, béo phì, cũng như các vấn đề sức khỏe tâm thần như trầm cảm hay lo âu. Ngoài ra, còn có những báo cáo cho thấy tình trạng này làm suy giảm chức năng miễn dịch khiến cơ thể dễ bị nhiễm trùng, thậm chí làm tăng tỷ lệ mắc một số bệnh ung thư nhất định.
Cơ thể chúng ta đã tiến hóa qua hàng vạn năm để thích nghi với chu kỳ của mặt trời và mặt trăng. Đi ngược lại nhịp điệu bẩm sinh này chẳng khác nào hành động tự bào mòn sức khỏe của chính mình. Lúc này đây, chúng ta rất cần nghiêm túc nhìn nhận lại xem chiếc đồng hồ cơ thể mình có đang bị hỏng hay không, và nỗ lực lấy lại nhịp điệu khỏe mạnh mà cơ thể hằng mong muốn.
