Khái niệm ‘tân dịch’ được nhắc đến trong Đông y bảo giám liên kết rất chặt chẽ với ‘chuyển hóa nước’ trong y học hiện đại. Vượt ra khỏi hành động uống một ly nước đơn thuần, đây là một hệ thống phức tạp về cách cơ thể chúng ta hấp thụ, vận chuyển, duy trì và bài tiết nước. Nếu uống bao nhiêu nước mà cơn khát vẫn không dứt, rất có thể hệ thống điều hòa nước tinh vi này trong cơ thể đang gặp vấn đề ở một khâu nào đó.
Điều đầu tiên có thể nghĩ đến là vấn đề ‘điều hòa áp suất thẩm thấu’ của cơ thể. Khi nồng độ muối trong máu tăng cao hoặc thể tích máu giảm xuống, thụ thể áp suất thẩm thấu ở vùng dưới đồi sẽ phát hiện điều này và khiến chúng ta cảm thấy ‘khát’. Đồng thời, thùy sau tuyến yên sẽ tiết ra ‘hormone chống bài niệu (ADH)’, ra lệnh cho thận giảm lượng nước thải ra qua nước tiểu để giữ nước. Tuy nhiên, nếu chức năng điều hòa này bị rối loạn, dù có uống nước thì áp suất thẩm thấu trong cơ thể cũng không được cân bằng đúng mức, hoặc hormone kháng bài niệu không làm tròn nhiệm vụ khiến nước liên tục thoát ra ngoài, làm cơn khát kéo dài dai dẳng.
Đặc biệt, ‘chứng khô miệng (Xerostomia)’ là một trong những nguyên nhân chính gây khô miệng. Đây là tình trạng suy giảm chức năng tuyến nước bọt khiến lượng nước bọt tiết ra giảm đi. Không dừng lại ở sự khó chịu đơn thuần, tình trạng này còn có thể gây sâu răng, bệnh nướu răng và cả chứng khó tiêu. Việc dùng một số loại thuốc như thuốc kháng histamine, thuốc chống trầm cảm, thuốc lợi tiểu, bệnh tự miễn như hội chứng Sjögren, bệnh đái tháo đường, rối loạn chức năng tuyến giáp, xạ trị vùng đầu cổ, tổn thương thần kinh có thể là nguyên nhân dẫn đến chứng khô miệng. Trường hợp người mắc bệnh đái tháo đường, khi đường huyết tăng cao, thận sẽ đào thải lượng lớn glucose dư thừa ra nước tiểu và cuốn theo cả nước, khiến người bệnh cảm thấy khát dữ dội. Đây chính là một trong ba triệu chứng nhiều gồm ‘đa niệu (tiểu nhiều lần) – uống nhiều (khát dữ dội) – chứng ăn nhiều (thèm ăn quá mức)’.
Căng thẳng và hệ thần kinh tự chủ cũng có liên quan mật thiết. Căng thẳng mạn tính làm quá kích hoạt thần kinh giao cảm, mà khi thần kinh giao cảm hưng phấn sẽ có xu hướng ức chế tiết nước bọt. Hơn nữa, khi lo âu hoặc căng thẳng, chắc hẳn ai cũng từng trải qua cảm giác miệng khô khốc. Đây là hiện tượng tạm thời, nhưng nếu lặp đi lặp lại mạn tính thì có thể trở thành nguyên nhân gây khô miệng dai dẳng. Thậm chí thói quen ăn uống thất thường hay việc tiêu thụ quá nhiều caffeine, rượu cồn cũng làm xáo trộn sự cân bằng nước và chuyển hóa chất điện giải của cơ thể, gây ra cảm giác khát và khô mạn tính. Có thể thấy cách diễn đạt ‘tân dịch không đến được’ trong Đông y bảo giám liên kết chặt chẽ với những rối loạn chuyển hóa nước, rối loạn chức năng tuyến nước bọt và rối loạn nội tiết phức tạp của y học hiện đại. Đừng xem nhẹ các tín hiệu từ cơ thể, việc tham khảo ý kiến chuyên gia để kiểm tra xem liệu đây có phải là dấu hiệu báo trước của bệnh lý khác hay không là điều rất quan trọng.
