Nếu lý giải khái niệm đàm ẩm trong Đông y bảo giám dưới góc nhìn y học hiện đại, có thể thấy tình trạng này liên quan mật thiết đến giảm nhu động đường tiêu hóa, khó tiêu chức năng, cùng với sự mất cân bằng về mặt thần kinh học và nội tiết học của hệ tiêu hóa. Những triệu chứng mà chúng ta thường cảm nhận như tức nghẹn và nôn nao thực tế thường xuất hiện trong tình trạng giảm nhu động đường tiêu hóa, cụ thể là chậm làm rỗng dạ dày khi dạ dày không thể tiêu hóa và tống xuất thức ăn ra ngoài một cách bình thường.
Vấn đề về nhu động tiêu hóa này có mối liên hệ sâu sắc với sự mất cân bằng hệ thần kinh tự chủ. Đặc biệt, dây thần kinh phế vị, cốt lõi của thần kinh phó giao cảm, giống như một con đường quan trọng kết nối trực tiếp não bộ và đường ruột. Các yếu tố gây mệt mỏi mạn tính ở người hiện đại như căng thẳng, ăn uống thất thường, thiếu ngủ có thể làm suy yếu chức năng của dây thần kinh phế vị, làm giảm nhu động tiêu hóa, khiến axit dạ dày tiết ra không đều và làm cho niêm mạc dạ dày trở nên quá mẫn cảm. Giống như một con đường bị tắc nghẽn giao thông, khi sự cân bằng của trục ruột-não bị phá vỡ, dạ dày sẽ không thể vận động bình thường và việc tiết enzyme tiêu hóa cũng kém đi, dẫn đến tình trạng thức ăn bị ứ trệ lâu ngày. Trong quá trình này, cặn bã thức ăn chưa được lên men sẽ gây ra tình trạng loạn khuẩn đường ruột, sinh ra khí và độc tố dẫn đến phản ứng viêm. Phản ứng viêm này làm tăng tính thấm của thành dạ dày ruột, có thể tạo nên tình trạng tương tự như hội chứng rò rỉ ruột, và điều này lại tiếp tục dẫn đến viêm toàn thân cùng đáp ứng miễn dịch, làm gia tăng sự khó chịu tổng thể của cơ thể.
Ngoài ra, việc tiêu thụ quá nhiều thực phẩm chế biến sẵn và chế độ ăn nhiều chất béo cũng làm tăng gánh nặng tiêu hóa và làm rối loạn bài tiết axit mật, từ đó có thể gây ra các triệu chứng tương tự như đàm ẩm. Cảm giác buồn nôn mạn tính kèm theo nóng rát dạ dày đôi khi cũng xuất hiện như một triệu chứng không điển hình của bệnh trào ngược dạ dày thực quản, khi chất chứa trong dạ dày trào ngược lên thực quản cùng với axit dạ dày. Như vậy, thay vì chỉ giải thích bằng một nguyên nhân đơn lẻ, đàm ẩm có thể được hiểu là biểu hiện tổng thể của các triệu chứng tiêu hóa mạn tính phát sinh từ sự tác động phức hợp của giảm nhu động đường tiêu hóa, mất cân bằng hệ thần kinh, biến đổi môi trường vi sinh vật đường ruột và các vấn đề về thói quen ăn uống. Nhận biết và chăm sóc tốt những tín hiệu xuất hiện khi sự cân bằng tinh tế của cơ thể bị phá vỡ là điều vô cùng quan trọng.
