Thưa quý độc giả, khái niệm 'đàm ẩm' trong Đông y bảo giám có thể được soi chiếu thế nào dưới lăng kính y học hiện đại? Tôi nhìn nhận 'đàm ẩm' không chỉ là đờm dãi hữu hình, mà bao hàm cả 'tình trạng viêm mạn tính mức độ thấp' và sự 'mất cân bằng thể dịch' đang âm thầm diễn ra trong cơ thể.
Y học hiện đại định nghĩa viêm mũi là phản ứng viêm tại niêm mạc mũi. Tình trạng này có thể xuất phát từ phản ứng quá mẫn với dị nguyên, hoặc khởi phát từ các yếu tố phi dị ứng như sự thay đổi nhiệt độ, khói bụi hay căng thẳng. Việc Đông y bảo giám chỉ ra đàm ẩm làm nặng thêm chứng viêm mũi mang lại một góc nhìn sâu sắc: bệnh lý này gắn liền mật thiết với sức khỏe toàn thân chứ không dừng lại ở phản ứng viêm cục bộ.
Trước hết, 'đàm ẩm' biểu thị tình trạng 'ứ dịch cơ thể'. Dưới góc độ y học hiện đại, điều này liên quan mật thiết đến suy giảm tuần hoàn bạch huyết, sự ứ đọng quá mức của dịch ngoại bào hoặc tăng tiết chất nhầy. Dịch mũi của người viêm mũi không đơn thuần là nước, mà là hỗn hợp gồm dịch rỉ giàu protein thoát ra từ mạch máu do phản ứng viêm, tế bào miễn dịch và chất nhầy. Khi chuyển hóa tân dịch toàn thân ngưng trệ, chất tiết dạng nhầy này càng đặc quánh và khó đào thải, làm nặng thêm chứng nghẹt mũi và chảy dịch mũi sau. Cơ chế này tương đồng hoàn toàn với nhận định 'đàm ẩm tích tụ sẽ trở nên vẩn đục và kết dính' trong Đông y bảo giám.
Bên cạnh đó, 'đàm ẩm' gắn liền với sự suy giảm chức năng của cơ quan tiêu hóa, nhất là 'tỳ vị'. Y khoa hiện nay đặc biệt coi trọng sự kết nối giữa sức khỏe đường ruột và hệ miễn dịch. Ruột là cơ quan miễn dịch trọng yếu, nơi cư ngụ của khoảng 70 đến 80% tế bào miễn dịch toàn cơ thể. Khi thói quen ăn uống kém lành mạnh hoặc căng thẳng kéo dài gây tổn thương niêm mạc ruột (như hội chứng rò rỉ ruột), các mảnh vụn thức ăn chưa tiêu hóa hết cùng độc tố sẽ xâm nhập vào tuần hoàn máu và kích hoạt phản ứng viêm toàn thân. Phản ứng viêm toàn thân này tiếp tục kích thích phản ứng quá mẫn ở niêm mạc mũi, khiến các biểu hiện viêm mũi thêm trầm trọng. Chế độ ăn thừa đường và thực phẩm siêu chế biến chính là tác nhân làm tăng sinh vi khuẩn có hại và kích ngòi viêm nhiễm, trùng khớp với quan niệm 'thấp khí tích tụ tại tỳ vị' của Đông y bảo giám.
Xét trên phương diện thần kinh học, tình trạng viêm mạn tính kéo theo sự mất cân bằng hệ thần kinh tự chủ. Khi thần kinh giao cảm hưng phấn quá độ, mạch máu sẽ co thắt và hạn chế tiết chất nhầy; thế nhưng sự hưng phấn phản ứng ngược của thần kinh phó giao cảm sau đó lại khiến nước mũi và nghẹt mũi bùng phát dữ dội hơn. Căng thẳng là thủ phạm chính phá vỡ cân bằng hệ thần kinh tự chủ, đồng thời can thiệp sâu sắc vào đáp ứng miễn dịch. Nghĩa là, căng thẳng làm trầm trọng thêm viêm mũi không đơn thuần là 'chuyện tâm lý', mà là một phản ứng sinh lý phức tạp đan kết giữa thần kinh, nội tiết và miễn dịch.
Khái niệm 'đàm ẩm' trong Đông y bảo giám thực sự là một đúc kết thấu suốt, dung hòa trọn vẹn những cơ chế y học hiện đại kể trên. Viêm mũi mạn tính không phải vấn đề đơn độc của chiếc mũi, mà là hồi chuông cảnh báo khi toàn bộ hệ thống cơ thể mất đi sự hài hòa, từ chuyển hóa tân dịch, sức khỏe tiêu hóa, điều hòa miễn dịch cho tới phản ứng căng thẳng. Do đó, những ai đang mệt mỏi vì chảy nước mũi và nghẹt mũi, thay vì chỉ ỷ lại vào thuốc cắt cơn, hãy chú tâm cải thiện môi trường nội tại của cơ thể. Một chế độ ăn thanh lành, lối sống điều độ, kiểm soát âu lo cùng các vận động kích hoạt lưu thông dịch thể sẽ hỗ trợ đắc lực trong việc tiêu trừ đàm ẩm và xoa dịu viêm mũi. Bởi lẽ, cơ thể chúng ta vốn là một thể liên kết chặt chẽ.
