Hiện tượng 'hỏa' do 'can khí uất kết' được nhắc đến trong Đông y bảo giám có thể được giải thích dưới góc độ y học hiện đại là tác động phức hợp của căng thẳng lên hệ thần kinh nội tiết và hệ miễn dịch của cơ thể chúng ta. Căng thẳng mạn tính liên tục kích hoạt trục hạ đồi-tuyến yên-tuyến thượng thận (HPA axis) trong não bộ. Trục này kích thích tiết ra hormone căng thẳng cortisol; khi cortisol được tiết ra quá mức, nó có thể kích hoạt phản ứng viêm toàn thân và làm rối loạn chức năng miễn dịch.
Đặc biệt liên quan đến 'can', điểm đáng lưu ý chính là mất cân bằng hệ thần kinh tự chủ. Khi bị căng thẳng, thần kinh giao cảm bị kích hoạt quá mức trong khi hoạt động của thần kinh phó giao cảm lại suy giảm, điều này có thể làm giảm lưu lượng máu đến can và suy giảm chức năng chuyển hóa. Can là nhà máy giải độc của cơ thể và là trung tâm chuyển hóa năng lượng, nên căng thẳng đã giáng một đòn trực tiếp vào những chức năng quan trọng này.
Các triệu chứng tiêu hóa cũng là ví dụ điển hình minh chứng cho mối liên hệ mật thiết giữa căng thẳng và can. Y học hiện đại đang chú ý đến khái niệm 'trục ruột-não (Gut-Brain Axis)', nơi não bộ và ruột giao tiếp chặt chẽ với nhau. Thông qua não, căng thẳng làm thay đổi trực tiếp nhu động ruột và độ nhạy cảm của ruột. Khi thần kinh giao cảm hưng phấn, nhu động ruột trở nên bất thường và gây tác động tiêu cực đến sự cân bằng vi sinh vật đường ruột. Điều này làm tăng tiết axit dạ dày hoặc kích thích thành dạ dày như trong 'viêm dạ dày thần kinh', đồng thời làm tăng tính thấm niêm mạc ruột, kích hoạt phản ứng viêm và khiến thần kinh ruột trở nên quá mẫn như trong 'hội chứng ruột kích thích', dẫn đến đau bụng, tiêu chảy và táo bón. Hơn nữa, khi căng thẳng kích hoạt 'dưỡng bào (Mast cell)' trong ruột, các chất gây viêm như histamine sẽ được giải phóng, có thể làm tăng thêm độ quá mẫn của ruột.
Trường hợp đau đầu cũng tương tự. Căng thẳng là một trong những nguyên nhân phổ biến nhất gây đau đầu do căng thẳng, làm căng cứng các cơ quanh vai, cổ và da đầu, từ đó gây ra áp lực và cảm giác đau nhức. Ngoài ra, đối với chứng đau nửa đầu, căng thẳng ảnh hưởng đến quá trình co giãn mạch máu, gây ra sự thay đổi lưu lượng máu não và thúc đẩy phản ứng viêm, làm đau đớn trầm trọng hơn. Đặc biệt, các nghiên cứu đang được tiến hành tích cực cũng chỉ ra rằng sự suy giảm khả năng giải độc liên quan đến suy giảm chức năng can có thể dẫn đến tích tụ độc tố trong máu, làm cho cơn đau đầu thêm trầm trọng.
Rốt cuộc, sự mất cân bằng mà y học cổ truyền Hàn Quốc mô tả bằng 'can khí uất kết' và 'hỏa' đã được y học hiện đại giải thích rõ ràng thông qua các cơ chế thần kinh học, nội tiết học và miễn dịch học về cách mà căng thẳng tác động lên toàn bộ cơ thể chúng ta. Giờ đây khoa học cũng đã công nhận rằng trạng thái cảm xúc không đơn thuần là vấn đề tinh thần, mà là một quá trình sinh lý phức tạp tác động đến những nơi sâu kín nhất của cơ thể.
Nào, bây giờ là lúc lắng nghe những tín hiệu mà cơ thể bạn đang phát ra. Đừng vì ngại ngần mà trì hoãn, hãy bắt đầu thay đổi từ những thói quen nhỏ nhất nhé.
