Nhiều người thường thắc mắc: “Chị ơi, tại sao cứ căng thẳng là em lại bị đau bụng? Cứ hễ đi thi là tiêu chảy, sắp có cuộc họp quan trọng là phải chạy vào nhà vệ sinh trước... Rốt cuộc đường ruột của em bị làm sao vậy?”. Cuộc đối đầu giữa can và tỳ mà Đông y bảo giám nhắc tới có thể được y học hiện đại giải thích một cách rõ ràng qua sự rối loạn chức năng của trục ruột não.
Não bộ và đường ruột của chúng ta không đơn thuần là mối quan hệ cấp trên và cấp dưới. Chúng là một hệ thống giao tiếp hai chiều liên tục trò chuyện với nhau như đôi bạn thân kết nối qua một lối đi bí mật. Khi não bộ gặp căng thẳng, trục hạ đồi-tuyến yên-tuyến thượng thận sẽ được kích hoạt và tiết ra các hormone căng thẳng như cortisol. Những hormone này theo đường máu di chuyển đến ruột, tác động trực tiếp đến nhu động ruột, chức năng bài tiết và quan trọng nhất là hệ vi sinh vật đường ruột. Hormone căng thẳng có thể ức chế sự phát triển của vi khuẩn có lợi và thúc đẩy vi khuẩn có hại tăng sinh, phá vỡ sự cân bằng sức khỏe đường ruột.
Không chỉ vậy, đường ruột còn chứa vô số tế bào thần kinh, tạo thành mạng lưới gọi là hệ thần kinh ruột. Với mức độ phức tạp không thua kém dây thần kinh sọ, hệ thần kinh ruột này vừa tiếp nhận chỉ thị từ não bộ, vừa có khả năng tự chủ điều hòa nhu động ruột và tiết enzyme tiêu hóa. Tuy nhiên, khi trạng thái căng thẳng kéo dài, hệ thần kinh ruột này sẽ trở nên quá mức nhạy cảm. Giống như một người dễ giật mình hét toáng lên trước bất kỳ kích thích nhỏ nào, đường ruột cũng bắt đầu phản ứng thái quá ngay cả với các kích thích bình thường.
Độ nhạy cảm quá mức này làm tăng tính thấm thành ruột, thường gọi là hội chứng rò rỉ ruột, gây ra phản ứng viêm, đồng thời là nguyên nhân chính dẫn đến hội chứng ruột kích thích với các biểu hiện như đầy hơi quá mức, đau bụng, tiêu chảy và táo bón xuất hiện xen kẽ. Bạn có biết rằng khoảng 90% chất dẫn truyền thần kinh như serotonin được sản sinh tại ruột? Căng thẳng tác động đến quá trình tạo ra và giải phóng serotonin này, dẫn đến rối loạn vận động ruột, và cuối cùng có thể ảnh hưởng đến cả sự thay đổi tâm trạng.
Vì vậy, đau bụng khi căng thẳng tột độ không đơn thuần là hiện tượng tâm lý, mà là hiện tượng khoa học phản ánh sự mất cân bằng trong hệ thống tín hiệu phức tạp qua lại giữa não và ruột. Cách diễn đạt can khí xâm phạm tỳ trong Đông y bảo giám đã giải thích tác động của yếu tố tâm lý căng thẳng lên các cơ quan thực thể một cách chuẩn xác đến kinh ngạc. Giờ đây, hãy luôn nhớ rằng chiếc bụng cồn cào khó chịu chính là tín hiệu cầu cứu SOS đang nhắn nhủ: “Tôi đang chịu quá nhiều áp lực rồi, hãy chăm sóc tôi đi!”.
