Chức năng của đởm trong Đông y bảo giám là một khái niệm rất thú vị, bao hàm cả túi mật lẫn các chức năng tâm thần kinh theo y học hiện đại.
Trong y học hiện đại, túi mật là cơ quan quan trọng giúp cô đặc và lưu trữ mật do gan sản xuất, sau đó tiết mật vào ruột non khi thức ăn đi qua dạ dày nhằm hỗ trợ tiêu hóa chất béo. Khi chúng ta chịu căng thẳng quá mức, điều gì sẽ xảy ra? Hệ thần kinh tự chủ của cơ thể sẽ mất cân bằng. Đặc biệt, khi thần kinh giao cảm bị kích hoạt quá mức, cơ vòng Oddi điều hòa việc tiết mật có thể bị co thắt, gây cản trở dòng chảy của mật.
Khi đó, mật không thể đào thải thuận lợi mà trào ngược lên dạ dày hoặc thực quản, trở thành nguyên nhân chính gây ra cảm giác đắng miệng khi thức dậy vào buổi sáng. Mật có tính kiềm mạnh nên dễ gây kích ứng niêm mạc dạ dày và thực quản, dẫn đến khó tiêu, đầy chướng, buồn nôn và đau vùng thượng vị. Đây chính là lời giải thích hiện đại hoàn toàn trùng khớp với các ghi chép trong Đông y bảo giám như đởm bệnh tắc khẩu khổ (bệnh ở đởm thì miệng đắng), tâm hạ mãn (vùng dưới tim đầy tức), hay thiện ẩu (dễ nôn mửa).
Cơn đau mạn sườn cũng có thể xuất hiện do ứ mật làm căng túi mật, tăng áp lực trong ống mật, hoặc do căng cơ bắt nguồn từ stress. Đặc biệt, trục ruột-não là khái niệm then chốt cho thấy sự liên kết mật thiết giữa cơ quan tiêu hóa và não bộ. Cortisol, hormone gây căng thẳng, ảnh hưởng trực tiếp đến sự tiết dịch tiêu hóa và nhu động ruột, từ đó tác động đến sự tiết mật và dòng chảy của mật. Căng thẳng mạn tính còn làm suy giảm chức năng của dây thần kinh phế vị, làm giảm khả năng co bóp của túi mật và kiểm soát việc tống xuất mật.
Khía cạnh tính quyết đoán cũng có thể được lý giải qua khoa học thần kinh hiện đại. Căng thẳng kéo dài tác động tiêu cực đến chức năng thùy trán của não, đặc biệt là vùng chịu trách nhiệm đưa ra quyết định và giải quyết vấn đề. Trạng thái căng thẳng liên tục làm cạn kiệt tài nguyên nhận thức và làm giảm khả năng kiểm soát cảm xúc, khiến ngay cả những quyết định nhỏ cũng trở nên khó khăn. Điều này tương đồng sâu sắc với nhận định mang tính triết học của Đông y bảo giám rằng đởm chủ về quyết đoán. Tóm lại, căng thẳng ở người hiện đại và sự rối loạn hệ thần kinh tự chủ do nó gây ra có thể làm ngưng trệ dòng chảy của mật, gây ra các vấn đề tiêu hóa, và thậm chí làm lung lay cả tính quyết đoán trong tâm trí chúng ta.
