Mắt khô cộm và cay rát? Hội chứng khô mắt, liệu có phải chỉ là mệt mỏi đơn thuần?

Khi phân tích khái niệm can và huyết trong Đông y bảo giám dưới góc nhìn y học hiện đại, có rất nhiều điểm tương đồng đến kinh ngạc. Quan niệm ‘can huyết không đủ khiến mắt khô cằn’ có thể liên hệ với sự bất ổn định màng nước mắt hoặc rối loạn chức năng tuyến Meibomius trong y học hiện đại. Nước mắt không đơn thuần là nước mà là một cấu trúc phức tạp gồm lớp mỡ, lớp nước và lớp chất nhầy. Trong đó, lớp mỡ do tuyến Meibomius tiết ra, và tuyến này có liên quan chặt chẽ với phản ứng viêm toàn thân cùng sự mất cân bằng nội tiết tố. Can đảm nhận chức năng giải độc và đóng vai trò quan trọng trong quá trình chuyển hóa hormone của cơ thể. Khi chức năng can suy giảm hoặc quá tải, sự cân bằng hormone này bị phá vỡ, từ đó ảnh hưởng đến hoạt động của tuyến Meibomius. Đặc biệt ở phụ nữ, hội chứng khô mắt do thay đổi hormone quanh mãn kinh xuất hiện rất phổ biến, điều này hoàn toàn trùng khớp với việc Đông y bảo giám ghi nhận tình trạng can huyết hư xảy ra thường xuyên hơn ở nữ giới. Bên cạnh đó, quan niệm can nhiệt hay can phong ảnh hưởng đến mắt có thể được giải thích bằng sự mất cân bằng hệ thần kinh tự chủ hoặc phản ứng viêm. Căng thẳng kéo dài hoặc làm việc quá độ kích thích thần kinh giao cảm hưng phấn, làm co các mạch máu quanh mắt và ức chế tiết nước mắt. Căng thẳng mạn tính cũng làm gia tăng chỉ số viêm trong cơ thể, gây ra viêm vi thể trên bề mặt nhãn cầu, kích hoạt phản ứng quá mẫn ở giác mạc và kết mạc vốn có mật độ phân bố thần kinh phong phú, dẫn đến cảm giác cay rát và cảm giác dị vật. Các biểu hiện này có thể ví như tình trạng can nhiệt hay can phong hành hạ đôi mắt tựa luồng gió nóng. Trong một số bệnh tự miễn như hội chứng Sjögren, phản ứng viêm toàn thân và bất thường của hệ miễn dịch gây ra hội chứng khô mắt nghiêm trọng, điều này cũng tương ứng với quan điểm của Đông y bảo giám rằng can là cơ quan trọng yếu điều hòa sự cân bằng toàn thân chứ không chỉ riêng đôi mắt. Sau cùng, y học hiện đại cũng đồng thuận rằng sức khỏe của mắt không đơn thuần là vấn đề của riêng nhãn cầu, mà phụ thuộc vào sự cân bằng của toàn bộ cơ thể, đặc biệt là chức năng can, hormone và sự điều hòa của hệ thần kinh tự chủ.