Đầu óc mơ màng và mất tập trung? Khi can mệt mỏi, não bộ cũng bị mờ mịt

Trí tuệ từ Đông y bảo giám về việc chức năng não suy giảm khi can mệt mỏi càng được làm sáng tỏ hơn qua khái niệm “trục can - não (Gut-Liver-Brain Axis)” của khoa học hiện đại. Can là cơ quan giải độc quan trọng nhất kiêm trung tâm chuyển hóa của cơ thể. Mọi thứ chúng ta ăn và uống đều đi qua can để được giải độc và chuyển hóa, do đó nếu quá trình này gặp sự cố, não bộ sẽ chịu ảnh hưởng trực tiếp.

Ví dụ điển hình nhất chính là amoniac. Can đảm nhận nhiệm vụ chuyển hóa amoniac, một chất có độc tính sinh ra trong quá trình chuyển hóa protein, thành urê để đào thải ra ngoài cơ thể. Tuy nhiên, khi chức năng can suy giảm, khả năng giải độc amoniac sẽ sụt giảm, dẫn đến nồng độ amoniac trong máu tăng cao và có thể xâm nhập vào não. Amoniac khi vào não sẽ gây mất cân bằng chất dẫn truyền thần kinh và cản trở quá trình chuyển hóa năng lượng của tế bào não, dẫn tới suy giảm nhận thức như giảm tập trung, suy giảm trí nhớ, thậm chí là lú lẫn. Tình trạng này có thể xuất hiện dưới dạng các triệu chứng ban đầu tương tự như bệnh não gan.

Ngoài ra, can đóng vai trò then chốt trong việc điều hòa đường huyết. Não bộ sử dụng glucose làm nguồn năng lượng chính, nếu can không điều hòa đường huyết hợp lý, não sẽ rơi vào trạng thái thiếu năng lượng hoặc ngược lại bị phơi nhiễm với quá nhiều glucose dẫn đến stress oxy hóa. Sự mất cân bằng đường huyết này gây tổn hại trực tiếp đến chức năng não, trở thành nguyên nhân chủ yếu dẫn đến suy giảm nhận thức.

Không dừng lại ở đó, can còn tham gia sâu vào việc duy trì cân bằng nội môi toàn thân như tổng hợp tiền chất của chất dẫn truyền thần kinh, điều hòa chuyển hóa hormone và phối hợp các phản ứng viêm. Khi chức năng can suy giảm, tình trạng viêm toàn thân sẽ gia tăng, hiện tượng viêm này có thể vượt qua hàng rào máu não và gây ra viêm mức độ nhẹ ở não. Hàng loạt nghiên cứu gần đây liên tục chỉ ra rằng tình trạng viêm mạn tính ở não có thể dẫn đến tổn thương tế bào não và rối loạn chức năng của mạch thần kinh, trở thành nguyên nhân gây sương mù não, mệt mỏi mạn tính, thay đổi tâm trạng và suy giảm nhận thức lâu dài. Như vậy, can và não là một hệ thống được kết nối hết sức tinh vi, sức khỏe của can gắn liền trực tiếp với sức khỏe của não bộ.