Soi chiếu trí tuệ của Đông y bảo giám dưới góc nhìn y học hiện đại, chúng ta càng thêm khâm phục cái nhìn sâu sắc của các bậc tiền nhân. Chúng ta cùng quay trở lại câu chuyện về chỉ số cholesterol.
Cholesterol là thành phần chất béo thiết yếu cho cơ thể, nhưng điều quan trọng nằm ở chủng loại và sự cân bằng giữa chúng. Lipoprotein tỷ trọng thấp, hay thường gọi là cholesterol xấu, là tác nhân chính lắng đọng ở thành mạch máu gây xơ cứng động mạch. Ngược lại, HDL cholesterol tốt đảm nhiệm việc vận chuyển cholesterol từ thành mạch về can để đào thải. Vấn đề chỉ xuất hiện khi sự cân bằng này đổ vỡ, dẫn đến tăng cholesterol máu. Nếu xét nghiệm máu cho thấy cholesterol toàn phần, lipoprotein tỷ trọng thấp, triglyceride ở mức cao và HDL cholesterol ở mức thấp, người bệnh sẽ được chẩn đoán là rối loạn lipid máu.
Lúc này, vai trò của can mang tính quyết định. Can là cơ quan chủ chốt đảm nhiệm việc tổng hợp, phân giải cholesterol và bài tiết cholesterol dư thừa ra ngoài qua đường mật. Lời dạy trong Đông y bảo giám rằng chức năng sơ tiết suy giảm khiến khí trệ và sinh ra thấp đàm hoàn toàn tương đồng với cơ chế y học hiện đại: khi can gặp rối loạn chức năng chuyển hóa, chỉ số cholesterol sẽ tăng cao và hình thành gan nhiễm mỡ. Đặc biệt, chế độ ăn nhiều dầu mỡ và thói quen ngồi nhiều của lối sống hiện đại đang đặt gánh nặng lớn lên can, thúc đẩy tích lũy mỡ và tạo ra vòng luẩn quẩn làm suy giảm thêm năng lực chuyển hóa cholesterol.
Khi chức năng can suy giảm khiến lipoprotein tỷ trọng thấp tăng cao, các phân tử này sẽ làm tổn thương tế bào nội mô mạch máu và châm ngòi cho phản ứng viêm, tương tự như lớp chất bẩn bám chặt làm hư hại mặt đường. Lipoprotein tỷ trọng thấp xâm nhập sâu vào bên dưới các tế bào nội mô mạch máu bị tổn thương, khiến các tế bào miễn dịch nhận diện chúng là dị vật và lao vào tấn công, đẩy mạnh tình trạng viêm cùng stress oxy hóa. Dần dà, một mảng xơ vữa gồm cholesterol và tế bào viêm sẽ hình thành trên thành mạch máu. Khi mảng xơ cứng này lớn dần, lòng mạch sẽ hẹp lại và xơ cứng, phát triển thành xơ vữa động mạch. Đây là căn nguyên trực tiếp dẫn đến những biến cố tim mạch nguy hiểm như nhồi máu cơ tim hay đột quỵ.
Bởi vậy, chúng ta không nên chỉ chăm chú nhìn vào mỗi con số cholesterol, mà cần đánh giá toàn diện sức khỏe của can cùng chức năng chuyển hóa chung. Cuộc sống bận rộn với áp lực, làm việc quá độ, ăn uống thất thường và ít vận động rất dễ khiến can quá tải, giống như một nút giao thông tắc nghẽn vì lượng xe cộ quá đông kết hợp với đèn tín hiệu trục trặc. Khi can suy kiệt và chuyển hóa trì trệ, cả cholesterol lẫn triglyceride đều dễ dàng tăng cao, đưa đến rối loạn lipid máu. Nếu nhận kết quả cholesterol cao, thay vì chỉ hoàn toàn phụ thuộc vào thuốc, điều quan trọng là bạn cần lắng nghe tín hiệu từ cơ thể, điều chỉnh lại lối sống để can phục hồi chức năng sơ tiết và chuyển hóa. Chỉ khi can khỏe mạnh, dòng máu mới được thanh lọc và hệ tuần hoàn toàn thân mới có thể vận hành êm ái.
