Những đúc kết từ Đông y bảo giám hoàn toàn có thể được soi sáng dưới góc nhìn của khoa học hiện đại. Quan niệm tâm cai quản tinh thần và cảm xúc trong cơ thể tương ứng với chức năng của hệ viền và vỏ não trước trán trong khoa học não bộ. Hệ viền, bao gồm hạch hạnh nhân và hồi hải mã, đảm nhận nhiệm vụ cảm nhận cũng như ghi nhớ các cảm xúc nguyên sơ như sợ hãi, giận dữ hay hưng phấn. Trong khi đó, vỏ não trước trán đóng vai trò như tổng chỉ huy lý trí, giúp điều tiết cảm xúc và đưa ra những quyết định thấu đáo.
Khi căng thẳng kéo dài, cơ thể sẽ kích hoạt trục dưới đồi-tuyến yên-tuyến thượng thận, khiến các hormone căng thẳng như cortisol tiết ra quá mức. Thời gian đầu, hormone này giúp ta ứng phó với hiểm nguy, nhưng nếu kéo dài liên tục, chúng sẽ kích thích hệ viền quá đà và làm suy giảm hoạt động của vỏ não trước trán, dẫn đến việc mất khả năng làm chủ cảm xúc. Vì vậy, ta rất dễ cáu gắt trước những kích thích nhỏ và dễ rơi vào cảm giác trầm cảm. Hiện tượng này tương tự như cách Đông y bảo giám miêu tả tâm hỏa bốc lên, khi não bộ như bị thiêu đốt khiến cảm xúc trở nên khó kìm giữ.
Bên cạnh đó, sự mất cân bằng của các chất dẫn truyền thần kinh như serotonin giúp tạo cảm giác hạnh phúc, dopamine gắn liền với động lực sống, hay norepinephrine điều hòa sự tập trung và tỉnh táo cũng là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến tâm trạng thất thường. Đáng chú ý là các chất này không chỉ được sản sinh ở não bộ. Một lượng rất lớn trong số chúng lại được tổng hợp ngay tại ruột. Khi đường ruột gặp vấn đề, quá trình sản xuất và hấp thu này sẽ bị cản trở, từ đó tác động xấu ngược trở lại tâm trạng. Đây chính là vai trò then chốt của trục ruột-não.
Sự thất thường cảm xúc kéo dài thậm chí còn làm biến đổi cấu trúc mạch thần kinh trong não bộ. Dưới tác động của tính dẻo của não, nếu những khuôn mẫu cảm xúc tiêu cực liên tục lặp lại, các mạch dẫn truyền đó sẽ ngày càng hằn sâu và trở thành một thói quen khó bỏ. Trái lại, việc bồi đắp các trải nghiệm tích cực sẽ giúp tái định hình não bộ, tạo ra những phản ứng cảm xúc linh hoạt và lành mạnh hơn. Mục tiêu tìm lại sự hòa hợp của tâm trong Đông y bảo giám cũng chính là nỗ lực duy trì sự cân bằng của não bộ và ổn định các chất dẫn truyền thần kinh trong y học hiện đại. Hãy luôn nhớ rằng thân và tâm chúng ta là một thể thống nhất, không ngừng tương tác qua lại lẫn nhau.
