Nỗi sợ hãi và lo âu tột độ mà chúng ta cảm nhận trước một đối tượng cụ thể không thể chỉ gạt bỏ bằng câu nói 'nhút nhát', mà là kết quả của phản ứng phức tạp giữa não bộ và cơ thể. Y học hiện đại, đặc biệt là khoa học thần kinh, giải thích rằng chứng ám ảnh sợ đặc hiệu này xuất hiện khi các vùng cụ thể của não bộ bị quá kích hoạt hoặc mất cân bằng. Vùng đóng vai trò quan trọng nhất ở đây chính là 'hạch hạnh nhân (amygdala)', cấu trúc nhỏ hình hạt hạnh nhân nằm sâu trong não. Có thể xem hạch hạnh nhân là tháp điều khiển cốt lõi của não bộ giúp phát hiện mối đe dọa và xử lý phản ứng sợ hãi.
Thông thường, khi đối mặt với tình huống nguy hiểm, hạch hạnh nhân sẽ kích hoạt và kích thích hệ thần kinh giao cảm, cơ thể chúng ta chuẩn bị cho phản ứng 'chiến đấu hoặc bỏ chạy (fight-or-flight)'. Khi đó xuất hiện các thay đổi như tim đập nhanh, thở gấp, cơ bắp căng thẳng và huyết áp tăng cao. Tuy nhiên, ở những người mắc chứng ám ảnh sợ đặc hiệu, ngay cả trước những đối tượng thực tế không hề nguy hiểm (ví dụ: nhện, độ cao, không gian hẹp), hạch hạnh nhân vẫn phản ứng quá mức như thể đang gặp nguy hiểm thực sự. Đây có thể là phản ứng sợ hãi có điều kiện, hoặc yếu tố di truyền hay sang chấn quá khứ đã biến hạch hạnh nhân thành một 'công tắc phản ứng quá mẫn'.
Ngoài ra, chứng ám ảnh sợ hãi có thể trở nên nghiêm trọng hơn khi chức năng của 'vỏ não trước trán (prefrontal cortex)'—bộ phận chịu trách nhiệm điều hòa phản ứng quá mức của hạch hạnh nhân và đưa ra phán đoán lý trí—bị suy yếu. Vỏ não trước trán đóng vai trò điều chỉnh cảm xúc và hỗ trợ đưa ra quyết định hợp lý, nhưng nếu phần này không ức chế đủ hạch hạnh nhân, nỗi sợ phi lý sẽ dẫn đến tình trạng mất kiểm soát. Tình huống này tương tự như người lính cứu hỏa không hoàn thành tốt nhiệm vụ dập lửa của mình.
Sự mất cân bằng của các chất dẫn truyền thần kinh cũng là một yếu tố quan trọng. Rối loạn chức năng của các chất dẫn truyền thần kinh điều hòa lo âu và sợ hãi như serotonin hoặc axit gamma-aminobutyric (GABA) có thể khiến hạch hạnh nhân trở nên nhạy cảm hơn. Ngược lại, việc tiết quá mức các chất dẫn truyền thần kinh liên quan đến trạng thái tỉnh táo như norepinephrine cũng làm tăng mức độ lo âu. Tương tác phức tạp của các chất dẫn truyền thần kinh này làm quá kích hoạt mạch sợ hãi của não và gây ra phản ứng sợ hãi bất thường đối với kích thích cụ thể.
Hơn nữa, căng thẳng hoặc lo âu mạn tính gây ảnh hưởng tiêu cực lên toàn bộ não bộ và cơ thể. Việc hệ thần kinh giao cảm bị kích hoạt liên tục sẽ phá vỡ cân bằng hệ thần kinh tự chủ của cơ thể, dẫn đến các triệu chứng thể chất đa dạng như tăng huyết áp, tăng nhịp tim, suy giảm chức năng tiêu hóa. Điều này liên kết với khái niệm 'tổn thương tâm khí' trong Đông y bảo giám. Trái tim không chỉ đơn thuần là cơ quan bơm máu, mà còn liên tục giao tiếp với não bộ và đóng góp vào việc duy trì cân bằng nội môi của toàn cơ thể; sự bất ổn của hệ thần kinh tự chủ này gây gánh nặng liên tục lên tâm, có thể dẫn đến suy giảm chức năng. Đặc biệt, các chỉ số như biến thiên nhịp tim (Heart Rate Variability, HRV) phản ánh trạng thái sức khỏe của hệ thần kinh tự chủ, và bệnh nhân rối loạn lo âu thường có xu hướng đo được chỉ số HRV thấp. Điều này đồng nghĩa với việc khả năng phục hồi thể chất trước căng thẳng bị giảm sút.
Quan điểm 'tâm làm chủ thần' trong Đông y bảo giám có thể xem là tương đồng với cách nhìn nhận tổng hợp của khoa học thần kinh hiện đại về các chức năng nhận thức, cảm xúc và ý thức của não bộ. Tâm bị tổn thương không chỉ đơn thuần mang ý nghĩa bệnh lý tim mạch thực thể, mà có thể hiểu là khái niệm bao hàm một loạt thay đổi sinh lý thần kinh, nơi nhịp tim và huyết áp bị điều hòa bất thường do mất cân bằng hệ thần kinh tự chủ, hoặc các vấn đề xuất hiện ở mạch hạch hạnh nhân - vỏ não trước trán gây khó khăn trong việc điều hòa cảm xúc. Nói cách khác, sự bất ổn của tâm và thần trí bất an trong Đông y bảo giám đã sớm nhận thức được bóng dáng của phản ứng sợ hãi phức tạp do rối loạn chức năng não bộ và sự quá kích hoạt của hệ thần kinh tự chủ mà y học hiện đại đề cập. Sự gắn kết hữu cơ giữa thân và tâm này chính là chân lý quan trọng kết nối giữa quá khứ và hiện tại.
