Chức năng vận hóa của 'tỳ' trong Đông y bảo giám, dưới góc nhìn của y học hiện đại, bao quát toàn bộ hệ thống tiêu hóa, đáp ứng miễn dịch và quá trình phức tạp của trục ruột-não. Hiện tượng “cứ ăn vào là có vấn đề” không chỉ dừng lại ở phản ứng dị ứng đơn thuần với một loại thực phẩm (qua trung gian IgE), mà liên quan sâu sắc đến 'nhạy cảm thực phẩm' hoặc 'không dung nạp thực phẩm' vốn kín đáo và phức tạp hơn rất nhiều.
Nhạy cảm thực phẩm là đáp ứng miễn dịch muộn xuất hiện khi tiêu thụ một loại thực phẩm nhất định, thường liên quan đến kháng thể IgG và IgA hoặc đáp ứng miễn dịch qua trung gian tế bào chứ không phải kháng thể IgE. Khác với phản ứng dị ứng đe dọa tính mạng tức thì như phản vệ, phản ứng nhạy cảm xuất hiện từ từ sau vài giờ đến vài ngày, do đó rất khó nhận biết loại thực phẩm nào đang gây trở ngại. Không chỉ dừng lại ở khó tiêu mạn tính, đau bụng, đầy hơi, tiêu chảy, táo bón, mà các vấn đề về da, đau đầu, đau khớp, mệt mỏi mạn tính, giảm tập trung, thậm chí là thay đổi tâm trạng cũng có thể liên quan đến nhạy cảm thực phẩm.
Một trong những nguyên nhân chính gây ra tình trạng này là hội chứng rò rỉ ruột. Hàng rào ruột vốn hoạt động như một tấm lưới chọn lọc, cho phép dưỡng chất có lợi đi qua và giữ lại các chất có hại hoặc phân tử thức ăn chưa phân giải hoàn toàn. Tuy nhiên, khi niêm mạc ruột tổn thương do căng thẳng, thói quen ăn uống nhiều thực phẩm chế biến sẵn và đường, sử dụng một số loại thuốc hay loạn khuẩn đường ruột, khoảng cách giữa các mắt lưới bị nới rộng, khiến mảnh protein chưa tiêu hóa hoặc độc tố vi khuẩn lọt vào tuần hoàn máu.
Hệ thống miễn dịch nhận diện các phân tử xâm nhập này là dị nguyên và kích hoạt phản ứng tấn công; quá trình viêm này chính là cơ chế của nhạy cảm thực phẩm. Do ruột là nơi tập trung khoảng 70-80% tế bào miễn dịch của cơ thể, nên một khi niêm mạc ruột suy yếu, tình trạng mất cân bằng miễn dịch và viêm toàn thân là điều khó tránh khỏi.
Bên cạnh đó, các chứng 'không dung nạp thực phẩm' như không dung nạp lactose hay không dung nạp gluten xuất hiện do thiếu hụt enzyme cụ thể. Ví dụ, không dung nạp lactose xảy ra do thiếu hụt lactase, enzyme phân giải lactose trong sữa; còn không dung nạp gluten ở trường hợp không phải bệnh celiac là do cơ thể không phân giải trọn vẹn protein gluten, tạo gánh nặng cho ruột. Khái niệm 'suy giảm chức năng vận hóa của tỳ' trong Đông y bảo giám tương ứng với sự suy giảm của hệ thống enzyme tiêu hóa và khả năng đào thải của ruột.
Sức khỏe đường ruột gắn kết mật thiết với não bộ. Thông qua trục ruột-não, vi sinh vật đường ruột trực tiếp tác động đến tâm trạng, chức năng nhận thức và phản ứng căng thẳng bằng cách điều hòa chất dẫn truyền thần kinh cùng các phản ứng viêm. Do đó, khi ruột bất ổn, tâm lý cũng dễ cáu gắt, và ngược lại, khi căng thẳng kéo dài, chức năng ruột sẽ suy giảm tạo thành vòng lặp luẩn quẩn.
Như vậy, việc “cứ ăn vào là có vấn đề” không đơn thuần là do cơ quan tiêu hóa yếu, mà còn là dấu hiệu cho thấy đường ruột mất cân bằng, hệ thống miễn dịch phản ứng quá mức và cơ thể đang trong trạng thái viêm toàn thân. Bạn hãy chú ý lắng nghe những phản hồi từ cơ thể để tìm kiếm và khắc phục nguyên nhân cốt lõi.
