Xin lưu ý rằng khái niệm 'tỳ' trong Đông y bảo giám khi đối chiếu với y học hiện đại không đơn thuần chỉ là cơ quan lách theo giải phẫu học. Tỳ ở đây liên quan mật thiết đến chức năng của hệ tiêu hóa theo nghĩa rất rộng, bao quát toàn bộ quá trình tiêu hóa và hấp thu dinh dưỡng. Đặc biệt, tình trạng 'dạ dày suy yếu' đang làm phiền bạn, tức chứng vô lực dạ dày, theo y học hiện đại có thể giải thích là tình trạng 'giảm nhu động đường tiêu hóa (Gastric Hypomotility hoặc Gastroparesis)'.
Dạ dày không chỉ là chiếc túi tiếp nhận thức ăn mà là một cơ quan phức tạp chuyển động không ngừng dưới sự chỉ huy của mạng thần kinh tinh vi và các hormone. Trên thành dạ dày có các tế bào đặc biệt gọi là 'tế bào kẽ Cajal (Interstitial Cells of Cajal, ICC)' đóng vai trò điều hòa nhịp đập như một nhạc trưởng, tạo ra các tín hiệu điện đều đặn để kích hoạt nhu động ruột và co bóp dạ dày. Nếu những tế bào này không hoạt động bình thường, dạ dày sẽ mất dần khả năng vận động và bắt đầu ngưng trệ. Thức ăn lưu lại quá lâu trong dạ dày, từ đó xuất hiện các triệu chứng như khó tiêu, chướng bụng, buồn nôn, no sớm.
Bộ phận điều hòa quan trọng của toàn bộ quá trình này chính là 'hệ thần kinh tự chủ (Autonomic Nervous System, ANS)'. Hệ thần kinh tự chủ điều hòa các hoạt động sinh mệnh như nhịp tim, hô hấp, tiêu hóa mà không cần sự kiểm soát có ý thức của chúng ta. Trong hệ tiêu hóa, thần kinh phó giao cảm có nhiệm vụ thúc đẩy nhu động dạ dày ruột và tăng tiết dịch tiêu hóa, ngược lại thần kinh giao cảm lại ức chế nhu động đường tiêu hóa. Nếu chúng ta chịu căng thẳng mạn tính hoặc duy trì thói quen sinh hoạt thất thường, cơ thể sẽ liên tục rơi vào trạng thái ưu thế của thần kinh giao cảm - phản ứng chiến đấu hay bỏ chạy (Fight or Flight). Khi đó, dạ dày sẽ hiểu lầm rằng bây giờ chưa phải lúc tiêu hóa và dừng hoạt động. Cảm giác ăn vào mà không tiêu, bụng dạ liên tục khó chịu, đầu óc nặng nề thường xuất phát chính từ nguyên nhân này.
Ngoài ra, giảm nhu động đường tiêu hóa còn có thể bắt nguồn từ nhiều bệnh nền khác nhau như biến chứng bệnh đái tháo đường (đặc biệt do tổn thương thần kinh phế vị), rối loạn chức năng tuyến giáp (suy giáp), các bệnh thần kinh học như đột quỵ hay bệnh Parkinson, và do sử dụng một số loại thuốc như thuốc giảm đau opioid, thuốc kháng cholinergic. Gần đây, số người gặp phải tình trạng giảm nhu động đường tiêu hóa mạn tính sau khi mắc COVID-19 cũng đang gia tăng. Đó là lý do tại sao chỉ uống thuốc tiêu hóa thông thường sẽ không giải quyết được triệt để vấn đề. Chúng ta cần xem xét đồng thời cả sự cân bằng của hệ thần kinh tự chủ lẫn các bệnh nền trong cơ thể.
Các hormone điều hòa nhu động đường tiêu hóa cũng không thể bỏ qua. Những hormone như gastrin giúp tiết axit dạ dày và điều hòa nhu động dạ dày ruột, cholecystokinin (CCK) kích thích tiết mật và dịch tụy để xử lý thức ăn đã chuyển xuống ruột non, hay motilin thúc đẩy nhu động ruột, đều phối hợp nhịp nhàng nhằm kiểm soát nhu động đường tiêu hóa một cách tinh vi. Sự mất cân bằng của các hormone này cũng có thể là nguyên nhân gây ra chứng vô lực dạ dày. Điều quan trọng là cần hiểu rằng dạ dày của bạn không đơn thuần là lười biếng, mà đây là tín hiệu khẩn cấp từ một hệ thống phức tạp và tinh tế trong cơ thể. Các nghiên cứu gần đây cũng chỉ ra rằng tình trạng loạn khuẩn đường ruột (Dysbiosis) có thể gây ảnh hưởng tiêu cực đến chức năng tiêu hóa và nhu động dạ dày ruột.
