Đúng vậy. Rất nhiều người mỗi đêm phải chịu đựng các triệu chứng ngột ngạt của hen suyễn chỉ nghĩ đơn thuần rằng ‘mình chỉ khó thở thôi’, nhưng y học hiện đại giải thích rằng bệnh hen suyễn này khởi phát do các hệ thống phức tạp trong cơ thể chúng ta bị rối loạn đan xen. Giống như Đông y bảo giám nói rằng ‘phế là hoa cái của khí’, y học hiện đại đã làm sáng tỏ rằng phế không chỉ là cơ quan hít thở đơn thuần, mà còn là một cơ quan vô cùng tinh vi kết nối mật thiết với hệ miễn dịch, hệ thần kinh, và hệ nội tiết.
Cơ chế cốt lõi của hen suyễn là ‘tăng phản ứng phế quản’ và ‘viêm mạn tính’. Khi các dị nguyên bên ngoài như mạt bụi nhà, phấn hoa, lông thú cưng hoặc các yếu tố kích thích như không khí lạnh, bụi mịn, khói thuốc lá xâm nhập vào phế quản, hệ miễn dịch của cơ thể sẽ nhận định chúng là ‘kẻ địch’ và bắt đầu phản ứng quá mức. Lúc này, các tế bào viêm như bạch cầu ái toan, dưỡng bào sẽ xuất hiện và tiết ra các chất trung gian gây viêm như histamine, leukotrien. Những chất này làm niêm mạc phế quản sưng phù, tăng tiết chất nhầy, và co thắt cơ trơn quanh phế quản khiến đường thở hẹp lại. Đúng như cách Đông y bảo giám diễn đạt rằng ‘khí của phế nghịch ngược lên trên’, vì đường thở bị thu hẹp nên không khí khó lưu thông, dẫn đến khó thở và phát sinh tiếng thở khò khè.
Điểm đặc biệt cần lưu ý là vai trò của ‘hệ thần kinh’. Ở phế quản của chúng ta có mạng lưới hệ thần kinh tự chủ phân bố, và hệ thần kinh tự chủ này được chia thành thần kinh giao cảm và thần kinh phó giao cảm. Ở người bệnh hen suyễn, thần kinh phó giao cảm có xu hướng bị kích hoạt quá mức. Thần kinh phó giao cảm vốn giữ vai trò co thắt phế quản và thúc đẩy tiết chất nhầy. Khi gặp căng thẳng hoặc không thể ngủ sâu giấc vào ban đêm, thần kinh phó giao cảm này càng tăng hưng phấn, khiến ta thường thấy các triệu chứng hen suyễn trở nên trầm trọng hơn. Đó cũng chính là lý do vì sao sự an định trong tâm trí và nghỉ ngơi đầy đủ lại được nhấn mạnh là quan trọng đến thế trong việc kiểm soát hen suyễn.
Ngoài ra, sức khỏe của phế không đơn thuần chỉ là vấn đề của riêng cơ quan hô hấp. Như cách Đông y bảo giám nhìn nhận phế là ‘căn bản của khí’, trong y học hiện đại, phế cũng được xem là cơ quan cốt lõi điều hòa chuyển hóa và năng lượng toàn thân thông qua tuần hoàn máu và cung cấp oxy. Khi chức năng phế suy giảm, lượng oxy cung cấp cho toàn thân không được thông suốt có thể dẫn đến mệt mỏi mạn tính, cảm giác uể oải, suy giảm miễn dịch. Rút cuộc, có thể nói hen suyễn là triệu chứng xuất hiện do sự tác động phức hợp từ những bất thường trong cân bằng miễn dịch toàn thân và chức năng điều hòa thần kinh tự chủ, chứ không chỉ là vấn đề của bản thân lá phổi. Chỉ khi có được sự hiểu biết đa chiều này, chúng ta mới có thể thoát khỏi nỗi khổ sở mạn tính.
