Y học hiện đại giải thích chức năng của ‘đởm’ được nhắc đến trong Đông y bảo giám thông qua nhiều cơ chế thần kinh học và hóa sinh phức tạp. Lo âu mạn tính không đơn giản phát sinh do ‘tinh thần yếu đuối’, mà là hiện tượng đan xen phức tạp giữa sự mất cân bằng của các vùng não bộ cụ thể, chất dẫn truyền thần kinh và hệ thống nội tiết tố.
Trước hết, không thể không nhắc đến hạch hạnh nhân trong não. Hạch hạnh nhân là bộ phận cốt lõi giúp phát hiện mối đe dọa và kích hoạt phản ứng sợ hãi, hoảng loạn. Ở những người mắc chứng lo âu mạn tính, mức độ hoạt động của hạch hạnh nhân tăng cao bất thường, dẫn đến phản ứng thái quá ngay cả với kích thích nhỏ. Giật mình trước tiếng động khẽ, hay tưởng tượng ra tình huống tồi tệ nhất trước những việc không đáng có rồi thấp thỏm lo âu đều liên quan sâu sắc đến sự quá kích hoạt của hạch hạnh nhân này. Cùng với đó, khi chức năng của vỏ não trước trán—nơi đảm nhiệm việc phán đoán hợp lý và điều hòa cảm xúc—bị suy giảm, ta không thể cắt đứt vòng lặp suy nghĩ bất an và tiếp tục chìm đắm trong lo lắng.
Bên cạnh đó, mất cân bằng chất dẫn truyền thần kinh cũng là một nguyên nhân quan trọng. Khi các chất dẫn truyền thần kinh như serotonin hay GABA tiết ra không đủ, hoặc ngược lại, các chất khuếch đại phản ứng căng thẳng như norepinephrine được tiết ra quá mức, cảm giác bất an có thể trở nên trầm trọng. Tương tự như quan điểm ‘đởm’ chủ về sự dũng cảm và quyết đoán trong Đông y bảo giám, các chất dẫn truyền thần kinh này có thể được xem như quả cân giữ thăng bằng cho tâm trí chúng ta.
Căng thẳng mạn tính kích thích quá mức một trục quan trọng khác là trục hạ đồi-tuyến yên-tuyến thượng thận. Khi trục này liên tục bị kích hoạt, cortisol—hormone căng thẳng—sẽ không ngừng được tiết ra. Nồng độ cortisol cao gây tổn thương cho hồi hải mã của não bộ (nơi điều hòa trí nhớ và cảm xúc), dẫn đến giảm trí nhớ hoặc cảm giác trầm uất, đồng thời làm hạch hạnh nhân trở nên nhạy cảm hơn, tạo ra vòng xoắn bệnh lý làm trầm trọng thêm các triệu chứng lo âu. Cảm giác luôn bị rượt đuổi, bất an kèm tim đập thình thịch chính là kết quả của sự mất cân bằng nội tiết tố này.
Gần đây, các nghiên cứu về trục ruột-não cũng đang diễn ra sôi nổi. Hệ vi sinh vật đường ruột sản sinh nhiều chất dẫn truyền thần kinh đa dạng, ảnh hưởng trực tiếp đến tâm trạng và hành vi của chúng ta. Các phát hiện cho thấy sức khỏe đường ruột suy giảm sẽ tác động tiêu cực đến chức năng não bộ, từ đó gây ra hoặc làm trầm trọng thêm các triệu chứng lo âu. Điều này hoàn toàn tương đồng với quan điểm ‘ngũ tạng lục phủ liên kết chặt chẽ với nhau’ của Đông y bảo giám. Phản ứng viêm mạn tính cũng có thể là yếu tố làm suy giảm chức năng não bộ, khiến nỗi lo âu và cảm giác trầm uất thêm sâu sắc. Như vậy, lo âu mạn tính không chỉ là vấn đề tâm lý đơn thuần, mà cần được hiểu là vấn đề mất cân bằng toàn thân, bao gồm não bộ, thần kinh, nội tiết tố và cả sức khỏe đường ruột. Dù có vẻ phức tạp, điều quan trọng nhất vẫn là lắng nghe những tín hiệu mà cơ thể bạn đang gửi đến.
