Y học hiện đại giải thích góc nhìn của Đông y bảo giám bằng các khái niệm khoa học. Tình trạng ngủ chập chờn, mơ suốt đêm và hay thức giấc được gọi là hiện tượng phân mảnh giấc ngủ (Sleep Fragmentation). Trong khi ngủ, não bộ không chỉ nghỉ ngơi đơn thuần mà còn xử lý, lưu trữ thông tin nhận được ban ngày và phục hồi thể chất. Tiến trình này diễn ra qua chu kỳ giấc ngủ gồm nhiều giai đoạn: giấc ngủ REM và giấc ngủ non-REM. Trong đó, giấc ngủ REM chủ yếu là giai đoạn xuất hiện giấc mơ, còn ở giai đoạn ngủ sâu của giấc ngủ không chuyển động mắt nhanh, cơ thể sẽ tích cực hồi phục và tiết hormone tăng trưởng.
Khi giấc ngủ bị phân mảnh, chu kỳ này bị gián đoạn khiến bạn không thể tiến vào giai đoạn ngủ sâu một cách trọn vẹn, hoặc tỷ lệ giấc ngủ REM tăng lên quá mức. Nếu liên tục thức giấc từ giấc ngủ nông, giai đoạn giấc ngủ REM diễn ra ngay trước lúc tỉnh sẽ in đậm trong trí nhớ, tạo cảm giác như cả đêm chỉ toàn mộng mị. Đây là dấu hiệu cho thấy não bộ chưa được nghỉ ngơi đầy đủ mà vẫn phải tiếp tục hoạt động.
Nguyên nhân của hiện tượng này bắt nguồn từ nhiều cơ chế sinh học. Căng thẳng và lo âu gây mất cân bằng hệ thần kinh tự chủ. Hệ thần kinh tự chủ gồm thần kinh giao cảm và thần kinh phó giao cảm; thần kinh giao cảm chi phối trạng thái căng thẳng và tỉnh táo, còn thần kinh phó giao cảm điều hòa sự thư giãn và nghỉ ngơi. Căng thẳng kéo dài kích hoạt quá mức thần kinh giao cảm khiến bạn khó chìm vào giấc ngủ, và ngay cả khi đã ngủ, não bộ vẫn chưa thả lỏng hoàn toàn nên dễ rơi vào giấc ngủ nông. Nồng độ hormone căng thẳng cortisol duy trì ở mức cao vào ban đêm cũng là nguyên nhân làm suy giảm chất lượng giấc ngủ.
Sự mất cân bằng chất dẫn truyền thần kinh trong não cũng có tác động rõ rệt. Axit gamma-aminobutyric (GABA) là chất dẫn truyền thần kinh giữ nhiệm vụ ức chế sự kích thích của não bộ và tạo giấc ngủ. Khi lượng GABA tiết ra không thuận lợi do stress hoặc thói quen sinh hoạt chưa hợp lý, giấc ngủ sẽ nông và chập chờn. Sự gián đoạn trong việc tiết các hormone điều hòa giấc ngủ như serotonin hay melatonin cũng đem lại kết quả tương tự.
Khái niệm đởm khí hư khiếp trong Đông y bảo giám không chỉ khoanh vùng ở cơ quan đởm, mà còn bao hàm trạng thái tâm lý nhạy cảm, dễ tổn thương trước áp lực, hay âu lo và do dự khi đưa ra quyết định. Trạng thái tâm lý này tác động trực tiếp lên hệ thần kinh tự chủ, hệ nội tiết và các chất dẫn truyền thần kinh, làm giảm chất lượng giấc ngủ. Sự bất an trong tâm trí làm đởm khí suy yếu, biểu hiện tương đồng với hiện tượng phân mảnh giấc ngủ trong y học hiện đại. Vì vậy, tái lập sự hài hòa giữa thể chất và tinh thần là yếu tố then chốt để tìm lại giấc ngủ sâu.
