Cứ tức giận là bụng lại nghẹn ứ? Bằng chứng cho thấy 'vị' chứ không phải 'ruột' đang kiệt sức vì tâm lý

Bạn đã bao giờ nghe đến cụm từ trục ruột não chưa? Đúng như tên gọi, điều này có nghĩa là não và ruột liên kết chặt chẽ với nhau như một đường cao tốc. Y học hiện đại giải thích rất rõ ràng cách căng thẳng trực tiếp gây khó chịu cho đường tiêu hóa thông qua mắt xích kết nối này. Khi chúng ta bị căng thẳng, não bộ sẽ kích hoạt ngay lập tức phản ứng chiến hay biến và tiết ra hàng loạt hormone căng thẳng như cortisol hay adrenaline. Những hormone này làm giảm lưu lượng máu đến hệ tiêu hóa và làm giảm nhu động ruột. Tình trạng này giống như khi có chiến tranh, mọi tài nguyên đều dồn về các cơ quan trọng yếu như não, tim, cơ bắp, còn những nhiệm vụ không khẩn cấp như tiêu hóa sẽ bị đẩy lại phía sau. Nó cũng ảnh hưởng đến việc tiết axit dạ dày, gây cảm giác cồn cào khó chịu. Đặc biệt, dây thần kinh phế vị đóng vai trò cốt lõi trong trục ruột não này. Nó kết nối trực tiếp não bộ với dạ dày ruột, điều hòa tiết dịch tiêu hóa, nhu động dạ dày ruột và thậm chí cả cảm giác thèm ăn. Khi lo âu và bồn chồn, dây thần kinh phế vị bị kích thích có thể khiến hoạt động của dạ dày ruột đột ngột đình trệ, hoặc ngược lại gây co thắt quá mức dẫn đến đau bụng, tiêu chảy hay táo bón. Cách diễn đạt 'vị khí không thể đi xuống' trong Đông y bảo giám có thể được diễn giải theo y học hiện đại là tình trạng rối loạn vận động ruột do mất cân bằng dây thần kinh phế vị. Ở ruột tồn tại rất nhiều tế bào thần kinh và chất dẫn truyền thần kinh như serotonin, dopamine đến mức nơi đây được gọi là bộ não thứ hai. Các chất dẫn truyền thần kinh này cũng đóng vai trò quan trọng trong việc điều hòa tâm trạng; khi môi trường đường ruột suy giảm do căng thẳng hoặc việc truyền tin qua trục ruột não gặp trở ngại, cảm giác trầm uất hay lo âu có thể xuất hiện. Ngoài ra, căng thẳng mạn tính còn làm tăng tính thấm niêm mạc ruột, gây ra hội chứng rò rỉ ruột và tăng tiết cytokine gây viêm, tạo nên phản ứng viêm vi thể trên toàn bộ đường tiêu hóa. Phần lớn các trường hợp khó tiêu chức năng—dù không phát hiện viêm dạ dày hay loét rõ rệt nhưng bụng vẫn liên tục khó chịu—đều liên quan sâu sắc đến trục não ruột. Suy cho cùng, khi sự bình yên trong tâm trí bị phá vỡ, dạ dày ruột cũng khó tránh khỏi việc sinh bệnh.