Bây giờ, chúng ta hãy cùng xem câu chuyện về tiểu trường trong Đông y bảo giám được y học hiện đại giải thích như thế nào. Ví dụ điển hình cho sự tổn hại chức năng thanh trọc phân hóa của ruột non chính là bệnh celiac và chứng không dung nạp gluten mà chúng ta tìm hiểu hôm nay. Bệnh celiac là một bệnh tự miễn, trong đó hệ miễn dịch của cơ thể phản ứng quá mức với loại protein cụ thể là gluten có trong lúa mì, lúa mạch, lúa mạch đen, gây tổn thương niêm mạc ruột non.
Hãy hình dung xem, bên trong ruột non của chúng ta có vô số những nhú nhỏ mọc dày đặc gọi là nhung mao. Những nhung mao này tựa như lông bàn chải nhỏ, giúp mở rộng diện tích bề mặt hấp thu chất dinh dưỡng từ thức ăn lên rất nhiều lần. Tuy nhiên ở người bệnh celiac, khi dung nạp gluten, các nhung mao này sẽ bị teo phẳng và tổn thương do phản ứng viêm. Khi nhung mao tổn thương, cơ thể không thể hấp thu chất dinh dưỡng một cách bình thường, điều này hoàn toàn trùng khớp với hiện tượng thanh khí không được hấp thu mà bị thất thoát được nhắc đến trong Đông y bảo giám.
Chính vì vậy, bệnh nhân celiac không chỉ gặp phải tình trạng tiêu chảy mạn tính, đau bụng, khó tiêu, mà trường hợp nặng còn có thể bị sụt cân, thiếu máu do rối loạn hấp thu sắt, loãng xương do kém hấp thu canxi, mệt mỏi mạn tính, phát ban da, thậm chí cảm thấy trầm uất hoặc có các triệu chứng thần kinh học. Tất cả những biểu hiện này xảy ra là do quá trình hấp thu dinh dưỡng tại ruột non không được thực hiện tốt, ảnh hưởng đến toàn bộ cơ thể. Rất nhiều người than phiền rằng họ luôn chóng mặt và không còn sức lực vì thiếu máu, nhưng thực tế phần lớn lại bắt nguồn từ vấn đề ở ruột non. Ngoài ra, vì đây là một bệnh tự miễn, nên bệnh cũng thường đi kèm với các bệnh tự miễn khác như bệnh tuyến giáp hoặc đái tháo đường týp 1.
Bệnh celiac mang yếu tố di truyền rõ rệt và dễ xuất hiện hơn ở những người mang kiểu gen HLA-DQ2 hoặc HLA-DQ8. Việc chẩn đoán bước đầu được xác định qua xét nghiệm máu tìm kháng thể anti-tTG IgA, kháng thể kháng nội mạc cơ, và để chẩn đoán xác định thì cần tiến hành sinh thiết ruột non. Cho đến nay, việc duy trì nghiêm ngặt chế độ ăn không gluten suốt đời là phương pháp điều trị duy nhất. Đây là một quá trình gian nan, vượt xa việc đơn thuần tránh xa bột mì, đòi hỏi phải tìm kiếm và loại bỏ tất cả các loại thực phẩm chứa gluten ẩn giấu. Dẫu vậy, nỗ lực này chính là con đường giúp phục hồi ruột non bị tổn thương và lấy lại sự cân bằng cho cơ thể.
Nếu bạn không mắc bệnh celiac nhưng vẫn gặp các triệu chứng tương tự sau khi ăn gluten, có thể nghi ngờ đến chứng nhạy cảm gluten không do celiac. Tình trạng này không gây tổn thương ruột non do phản ứng tự miễn, nhưng người bệnh vẫn cảm thấy khó chịu như đau bụng, tiêu chảy, mệt mỏi do phản ứng nhạy cảm của cơ thể với gluten. Y học hiện đại ngày nay đã làm sáng tỏ những thay đổi vi mô và đáp ứng miễn dịch của ruột non, nhưng khi nhìn sâu vào nguyên lý căn bản, điều này vẫn hoàn toàn nằm trong khuôn khổ lớn về rối loạn chức năng tiểu trường mà Đông y bảo giám đã từng đề cập.
