Trước lời than phiền 'dù ăn bao nhiêu cũng chẳng thể tăng cân', y học hiện đại thường đặt câu hỏi: 'Liệu men tiêu hóa của bạn có hoạt động bình thường không?'. Nếu tiểu trường trong Đông y bảo giám được ví như 'người đầu bếp tận tụy', thì y học hiện đại xem tụy là trợ thủ cốt lõi của quá trình tiêu hóa này. Bên cạnh chức năng nội tiết tiết ra insulin để điều hòa đường huyết, tụy còn đảm nhận chức năng ngoại tiết là tiết ra lượng lớn enzyme tiêu hóa thiết yếu cho quá trình xử lý thức ăn.
Thức ăn sau khi được nhào trộn và nghiền nhỏ một phần tại dạ dày sẽ chuyển xuống ruột non. Tại đây, các men tụy tiết ra gồm amylase giúp phân giải carbohydrate, protease giúp thủy phân protein và lipase giúp phân giải mỡ sẽ bẻ gãy thức ăn thành các đơn vị phân tử siêu nhỏ để cơ thể dễ dàng hấp thu. Riêng chất béo gần như không thể tiêu hóa nếu thiếu lipase. Khi tuyến tụy vì nguyên nhân nào đó không sản xuất đủ các loại men này, tình trạng suy tụy ngoại tiết sẽ xảy ra.
Thiếu men tụy gây trở ngại lớn nhất cho quá trình tiêu hóa chất béo. Lượng mỡ không được hấp thu hết sẽ kích thích niêm mạc ruột non, kéo theo nước gây tiêu chảy liên tục hoặc tạo thành phân mỡ điển hình. Phân mỡ chứa nhiều váng dầu làm bồn cầu trơn nhờn, phân nổi trên mặt nước và khó lau sạch bằng giấy vệ sinh. Màu sắc phân cũng nhạt hơn bình thường, hay có màu vàng nhạt hoặc xám tro. Chất béo vốn là nguồn cung cấp năng lượng quan trọng và cần thiết để hấp thu các vitamin tan trong chất béo như vitamin A, D, E và K. Khi chất béo không được chuyển hóa, cơ thể sẽ sụt cân do thiếu hụt năng lượng, đồng thời việc thiếu các vitamin này có thể dẫn tới quáng gà, loãng xương, dễ bầm tím hoặc xuất huyết. Tình trạng này không chỉ dừng lại ở việc giảm cân thông thường mà có thể dẫn đến suy dinh dưỡng toàn thân.
Nguyên nhân gây suy giảm men tụy khá đa dạng. Bệnh có thể bắt nguồn từ các tổn thương thực thể tại tụy như viêm tụy mạn tính, ung thư tụy, xơ nang, di chứng sau phẫu thuật dạ dày hoặc tụy, thậm chí do bệnh tự miễn hay biến chứng của bệnh đái tháo đường. Chức năng tụy cũng có xu hướng suy giảm tự nhiên theo độ tuổi. Nếu các dấu hiệu trên kéo dài, bạn không nên chủ quan nghĩ rằng do cơ địa khó tăng cân, mà hãy đến cơ sở y tế để kiểm tra thông qua xét nghiệm phân hoặc xét nghiệm chức năng tụy. Khi cần, việc điều trị bằng liệu pháp thay thế men tụy sẽ giúp bổ sung lượng enzym còn thiếu, cải thiện đáng kể chất lượng cuộc sống. Hãy lắng nghe những tín hiệu từ tuyến tụy, bởi tiêu hóa khỏe mạnh chính là nền tảng vững chắc cho một cơ thể dẻo dai.
