Tình huống trớ trêu khi có cảm giác buồn đại tiện nhưng không đi được, y học hiện đại giải thích đây chủ yếu là táo bón do rối loạn đại tiện trong nhóm táo bón chức năng. Không đơn thuần là nhu động ruột chậm chạp, trường hợp này có thể xem là hệ thống điều hòa thần kinh tinh vi của cơ thể đã gặp trục trặc. Khi diễn giải lại các khái niệm khí trệ và thiếu tân dịch của Đông y bảo giám bằng ngôn ngữ khoa học hiện đại, bạn sẽ thấy dễ hiểu hơn rất nhiều.
Trước hết, thiếu tân dịch gắn liền mật thiết với tình trạng phân khô do uống không đủ nước hoặc thiếu chất xơ. Khi phân khô cứng, nó rất khó trượt êm ái dọc theo hàng rào ruột. Ở trạng thái này, dù ruột có cố gắng vận động đến đâu thì ma sát vẫn rất lớn, và khi phân đến hậu môn, kích thước cùng độ cứng của nó khiến việc đào thải trở nên gian nan. Điều này tương tự như việc xi măng khô kẹt cứng trong đường ống, dù cố đẩy thế nào cũng khó di chuyển. Giữ cho phân mềm và ẩm ướt chính là điều kiện cơ bản nhất để đại tiện thông suốt.
Xa hơn nữa, khí trệ trong Đông y bảo giám có thể được giải thích là bất thường vận động thần kinh của ruột. Ruột chịu sự chi phối của hệ thần kinh tự chủ và vận động không ngừng, đặc biệt là nhu động đẩy phân và sự điều hòa co giãn của cơ hậu môn được thực hiện qua các mạch thần kinh vô cùng phức tạp. Trong trường hợp rối loạn đại tiện chức năng, các vấn đề sau có thể xuất hiện:
Thứ nhất là rối loạn đồng vận sàn chậu (Pelvic Floor Dyssynergia). Khi đi đại tiện, chúng ta cần dùng cơ bụng để tăng áp lực ổ bụng, đồng thời cơ thắt ngoài hậu môn và cơ sàn chậu phải thư giãn. Tuy nhiên, đây là tình trạng các cơ này không thư giãn kịp thời mà lại co thắt, hoặc không thể thư giãn đầy đủ. Giống như việc bạn đang dồn sức đẩy phân ra nhưng cánh cửa lại bị khóa chặt. Não bộ phát ra mệnh lệnh tống phân ra và bạn thấy buồn đại tiện, nhưng các cơ tống xuất thực tế lại không phối hợp nhịp nhàng. Tình trạng này có thể phát sinh do căng thẳng, lo âu, thói quen đại tiện sai cách dẫn đến bất thường trong chức năng điều hòa cơ.
Thứ hai là loạn cảm trực tràng. Trực tràng là cơ quan quan trọng, khi phân đầy lên, nó sẽ giãn ra và giúp chúng ta cảm nhận được cảm giác buồn đại tiện. Tuy nhiên, một số bệnh nhân táo bón chức năng dù trực tràng đã đầy phân vẫn không cảm nhận rõ cảm giác buồn đại tiện, hoặc ngược lại, phản ứng quá mẫn với một lượng phân nhỏ và cảm thấy buồn đại tiện dữ dội. Khi chức năng của thụ thể cảm giác bị bất thường như vậy, con đường truyền tín hiệu giữa não và ruột sẽ rơi vào hỗn loạn, khiến cơ thể khó tạo ra phản xạ đại tiện chuẩn xác ngay cả khi phân đã thực sự đi xuống.
Thứ ba là táo bón do đại tràng vận chuyển chậm (Slow Transit Constipation). Đây là trường hợp thời gian phân di chuyển qua đại tràng dài hơn đáng kể so với người bình thường. Phân lưu lại quá lâu trong ruột khiến nước bị hấp thu quá mức và càng trở nên cứng hơn, cuối cùng lặp lại vòng luẩn quẩn khó đào thải. Nguyên nhân chủ yếu có thể do sự mất cân bằng của các chất dẫn truyền thần kinh điều hòa nhu động ruột hoặc do vấn đề từ chính cơ ruột.
Sau cùng, việc có cảm giác buồn đại tiện nhưng không đi được đồng nghĩa với việc ruột, não và các cơ đại tiện đang không thể phối hợp hài hòa với nhau. Đây không phải là chứng táo bón đơn thuần, mà có thể xem là trạng thái hệ thống tín hiệu tinh vi của cơ thể đang bị lệch nhịp ở đâu đó. Vì vậy, thay vì chỉ cố sức rặn, việc lắng nghe cơ thể và nỗ lực tìm lại sự hài hòa này mới là điều thực sự quan trọng.
