Triệu chứng khó chịu ở bụng mỗi khi ăn một món nhất định được y học hiện đại gọi là không dung nạp thực phẩm. Nhiều người dễ nhầm lẫn tình trạng này với dị ứng, nhưng thực chất cơ chế của chúng rất khác nhau. Dị ứng xảy ra khi hệ miễn dịch nhận diện nhầm một thành phần trong thức ăn là chất gây hại và phản ứng quá mức, những trường hợp nặng có thể đe dọa tính mạng như gây khó thở hoặc sốc phản vệ.
Trong khi đó, không dung nạp thực phẩm không liên quan trực tiếp đến hệ miễn dịch. Hiện tượng này chủ yếu xuất phát từ việc thiếu hụt enzyme tiêu hóa hoặc do đường ruột quá nhạy cảm. Ví dụ thường gặp nhất là không dung nạp lactose. Khi cơ thể thiếu lactase, loại enzym phân giải đường lactose trong sữa, đường này không được hấp thu hết tại ruột non mà đi xuống đại tràng. Vi khuẩn tại đại tràng sẽ lên men lượng lactose này, sinh ra khí và kéo nước vào lòng ruột do áp suất thẩm thấu, dẫn đến tiêu chảy, đau bụng và đầy trướng. Thức ăn chưa tiêu hóa tích tụ trong ruột tạo cảm giác nặng nề như thể bị dồn nén.
Bên cạnh đó còn có chứng nhạy cảm gluten không do celiac, phản ứng với thành phần gluten trong lúa mì. Tình trạng này không gây tổn hại niêm mạc ruột như bệnh celiac, nhưng người mắc vẫn gặp các triệu chứng như đau bụng, tiêu chảy hay mệt mỏi sau khi dùng gluten. Ngoài ra, một số người lại nhạy cảm với các hợp chất FODMAP có nhiều trong tỏi, hành tây hoặc các loại đậu. Nhóm carbohydrate này khó hấp thu ở ruột, khi lên men dễ gây ra các triệu chứng tương tự hội chứng ruột kích thích.
Gần đây, khái niệm trục ruột-não cũng nhận được nhiều sự quan tâm. Ruột và não bộ có sự liên kết chặt chẽ; trạng thái đường ruột có thể tác động đến não bộ, đồng thời căng thẳng hay lo âu từ tâm trí cũng ảnh hưởng trực tiếp đến hệ tiêu hóa. Vì vậy, sự khó chịu do không dung nạp thực phẩm không chỉ là vấn đề thể chất mà còn ảnh hưởng đến cả tâm lý. Hiện tượng loạn khuẩn đường ruột hay hội chứng rò rỉ ruột cũng liên quan mật thiết đến tình trạng này. Khi tính thấm niêm mạc ruột gia tăng, những phân tử vốn không được hấp thụ có thể đi vào máu và kích hoạt phản ứng viêm.
Như vậy, chứng mất cân bằng hàn nhiệt ở đại tràng theo Đông y bảo giám có thể hiểu tương đương với sự tổng hòa của các yếu tố hiện đại như thiếu enzyme tiêu hóa, mất cân bằng vi sinh vật đường ruột hay tính nhạy cảm của niêm mạc ruột. Hiểu được cơ thể phản ứng với loại thực phẩm nào cũng giống như việc nắm rõ cẩm nang vận hành của chính mình. Chỉ cần hạn chế những món ăn không phù hợp, sức khỏe đường ruột và thể trạng chung sẽ được cải thiện rõ rệt.
