Hiện tượng cơ thể sưng phù và nặng nề trước kỳ kinh thực chất là sự biến đổi tự nhiên do hệ thống nội tiết vô cùng tinh vi tạo ra, đồng thời đôi khi cũng là dấu hiệu của sự quá tải. Thủ phạm chính gây phù nề trong giai đoạn này là sự thay đổi của hai hormon sinh dục nữ estrogen và progesterone, cùng với các cơ chế điều hòa thuộc khoa nội tiết thần kinh liên kết với chúng.
Trong chu kỳ kinh nguyệt, ở giai đoạn hoàng thể sau khi rụng trứng, nồng độ estrogen giảm xuống và nồng độ progesterone tăng tương đối cao. Lúc này, progesterone có thể tác động lên hệ renin-angiotensin-aldosterone (RAAS) để thúc đẩy tiết ra hormone gọi là aldosterone. Aldosterone có vai trò làm tăng tái hấp thu natri và nước tại thận. Nói cách khác, cơ thể có xu hướng giữ lại nhiều natri và nước hơn bình thường. Đây chính là một trong những cơ chế cốt lõi gây ra tình trạng phù nề trước kỳ kinh.
Thêm vào đó, estrogen làm tăng tính thấm mao mạch, khiến nước trong máu dễ thoát ra các mô ngoài mạch máu hơn. Điều này làm tăng dịch kẽ, tức khoảng không gian giữa các tế bào, dẫn đến hiện tượng sưng phù ở nhiều vùng cơ thể như tay, chân, mặt và vú. Thậm chí tình trạng này còn ảnh hưởng đến nhu động ruột gây táo bón, và điều này càng làm trầm trọng thêm cảm giác chướng bụng.
Khi có thêm căng thẳng, tình hình càng trở nên phức tạp hơn. Căng thẳng kích hoạt trục hạ đồi-tuyến yên-tuyến thượng thận (HPA axis) của não, thúc đẩy tiết ra các hormone căng thẳng như cortisol. Cortisol cũng ảnh hưởng đến việc giữ nước và natri trong cơ thể, gây ra phản ứng viêm và có thể làm cho tình trạng phù nề thêm trầm trọng. Đặc biệt, căng thẳng mạn tính ở người hiện đại dẫn đến mất cân bằng hệ thần kinh tự chủ, trở thành yếu tố làm suy giảm thêm khả năng điều hòa nước của cơ thể.
Các nghiên cứu gần đây cũng chú ý đến mối liên hệ giữa môi trường vi sinh vật đường ruột (hệ vi sinh vật đường ruột) và chuyển hóa hormone nữ. Nếu sức khỏe đường ruột không tốt, quá trình chuyển hóa estrogen có thể gặp trục trặc khiến mất cân bằng nội tiết tố thêm trầm trọng, từ đó dẫn đến các triệu chứng PMS và phù nề. Như vậy, phù nề trước kỳ kinh không đơn thuần là vấn đề ứ đọng nước, mà là một phản ứng phức hợp của cơ thể liên quan tổng thể đến hormone, hệ thần kinh và cả sức khỏe đường ruột. Thay vì chỉ tìm đến thuốc lợi tiểu, chúng ta cần nỗ lực thấu hiểu toàn bộ hệ thống của cơ thể và tìm lại sự cân bằng.
