Nếu khái niệm 'tam tiêu' trong Đông y bảo giám là một hệ thống chức năng bao quát sự tuần hoàn và chuyển hóa của toàn bộ cơ thể, thì y học hiện đại có thể giải thích điều này qua sự tương tác phức tạp giữa 'hệ thần kinh tự chủ', 'hệ tuần hoàn máu' và 'hệ nội tiết'. Các triệu chứng như tê bì tay chân, phù nề và thượng nhiệt hạ hàn thường bắt nguồn từ sự mất cân bằng của các hệ thống này.
Trước hết, hệ thần kinh tự chủ là cơ quan đầu não điều hòa các chức năng vô thức của cơ thể. Nó chịu trách nhiệm về nhịp tim, huyết áp, tiêu hóa, điều hòa thân nhiệt, nhưng khi cân bằng hệ thần kinh tự chủ bị phá vỡ do căng thẳng hoặc thói quen sinh hoạt thất thường, các triệu chứng tương tự như 'thượng nhiệt hạ hàn' có thể xuất hiện. Khi thần kinh giao cảm hưng phấn quá mức, mạch máu co lại làm giảm lưu lượng máu đến các đầu ngón tay ngón chân, khiến tay chân bị lạnh và tê bì. Đồng thời, việc tăng tiết hormon căng thẳng cũng có thể gây ra cảm giác nóng bừng hoặc bức bối ở phần thân trên, đặc biệt là vùng đầu và ngực. Khi tuần hoàn máu không thông suốt, dưỡng chất và oxy không được cung cấp đầy đủ đến tận các mao mạch, làm triệu chứng tê bì nặng hơn và việc đào thải cặn bã cũng khó khăn hơn, dẫn đến phù nề.
Ngoài ra, mất cân bằng nội tiết tố trong hệ nội tiết cũng là một nguyên nhân quan trọng. Đặc biệt ở phụ nữ, suy giáp hoặc thay đổi hormon sinh dục nữ như thời kỳ mãn kinh ảnh hưởng lớn đến việc điều hòa thân nhiệt và tuần hoàn máu, có thể làm trầm trọng thêm triệu chứng tay chân lạnh hoặc sưng phù. Chẳng hạn, khi chức năng tuyến giáp suy giảm, quá trình chuyển hóa nhìn chung sẽ chậm lại, thân nhiệt hạ thấp và tuần hoàn máu cũng có thể đình trệ. Phù nề không đơn thuần là hiện tượng tích nước, mà là tình trạng dịch thể thoát ra ngoài mạch máu không được tái hấp thu đúng cách và ứ đọng lại giữa các mô. Điều này có thể xảy ra do nhiều nguyên nhân như rối loạn tuần hoàn máu, rối loạn tuần hoàn bạch huyết, hoặc vấn đề về chức năng thận.
Đặc biệt, thói quen ngồi lâu và thiếu vận động – những vấn đề phổ biến của người hiện đại – càng cản trở tuần hoàn phần thân dưới. Do ảnh hưởng của trọng lực, máu dễ bị ứ trệ ở chân, tác động bơm của cơ bắp thông qua co bóp và thư giãn bị giảm sút, gây phù nề và lãnh chứng ở phần thân dưới. Ngược lại, căng thẳng quá độ, caffeine, lạm dụng điện thoại thông minh là những yếu tố khiến nhiệt dồn lên thân trên và đầu, có thể làm triệu chứng thượng nhiệt thêm trầm trọng. Rốt cuộc, y học hiện đại cũng đang nhấn mạnh rằng toàn bộ cơ thể chúng ta liên kết hữu cơ với nhau, tương tự như khái niệm tam tiêu trong Đông y bảo giám. Việc lấy lại sự cân bằng tổng thể từ đầu đến chân có thể xem là bước đầu tiên để cải thiện bệnh hệ tuần hoàn.
