Dưới góc nhìn của y học hiện đại, khái niệm tam tiêu gắn liền mật thiết với sự phối hợp giữa hệ thần kinh tự chủ, hệ nội tiết và hệ thống điều hòa thân nhiệt. Như vị nhạc trưởng chỉ huy dàn nhạc giao hưởng lớn, tam tiêu điều phối các hệ thống này để duy trì cân bằng nội môi cho cơ thể.
Hệ thần kinh tự chủ điều hòa nhịp tim, tiêu hóa, huyết áp và cả việc tiết nước mắt ngoài ý muốn chủ quan của chúng ta. Khi căng thẳng hoặc sinh hoạt thất thường khiến cường giao cảm xảy ra, cơ thể nhận định đây là tình huống khẩn cấp và dồn năng lượng về một phía, giống như khi chuông báo động reo thì máu dồn lên đầu. Lúc này, nhiệt và sự căng thẳng tập trung lên phần trên cơ thể, nhất là đầu và mắt, làm giảm tiết nước mắt và giãn mạch máu gây sung huyết. Nước mắt đóng vai trò bảo vệ bề mặt nhãn cầu và cung cấp dinh dưỡng, nên cường giao cảm tác động xấu đến tuyến lệ, phá vỡ cân bằng của lớp chất nhầy hay lớp mỡ và làm trầm trọng thêm hội chứng khô mắt.
Đồng thời, triệu chứng bụng dưới và tay chân lạnh, tức hạ hàn, có thể giải thích qua sự suy giảm chức năng của thần kinh phó giao cảm hoặc rối loạn tuần hoàn ngoại vi. Khi thần kinh giao cảm quá kích hoạt, thần kinh phó giao cảm sẽ suy giảm tương đối, làm chức năng tiêu hóa kém đi, nhu động ruột yếu và bụng dưới dễ bị lạnh. Thêm vào đó, mạch máu co lại hoặc lưu thông máu kém khiến lượng máu ấm không tới được đầu ngón tay ngón chân, gây ra cảm giác lạnh. Sự mất cân bằng này không chỉ gây khó chịu mà còn kích hoạt phản ứng viêm mạn tính và làm giảm miễn dịch, ảnh hưởng xấu đến mắt cũng như sức khỏe toàn thân.
Hệ nội tiết, đặc biệt là sự mất cân bằng của hormone căng thẳng cortisol hay hormone tuyến giáp, cũng liên quan chặt chẽ đến thượng nhiệt hạ hàn. Khi quá trình điều hòa hormone gặp trục trặc, trung tâm điều hòa thân nhiệt có thể hoạt động sai lệch, khiến vùng này nóng lên trong khi vùng khác lại lạnh đi. Đặc biệt ở phụ nữ, thay đổi hormone trong chu kỳ kinh nguyệt hoặc thời kỳ mãn kinh càng làm mất cân bằng thần kinh thực vật và hệ nội tiết sâu sắc hơn, dẫn đến việc vừa trải qua cảm giác bốc hỏa vừa bị hội chứng khô mắt.
Nhìn chung, khái niệm tam tiêu và thượng nhiệt hạ hàn trong Đông y bảo giám cho thấy sự liên kết chặt chẽ giữa hệ thần kinh tự chủ, hệ nội tiết và hệ thống miễn dịch trong việc điều hòa cân bằng nội môi. Sức khỏe đôi mắt không chỉ phụ thuộc vào riêng mắt, mà còn gắn liền mật thiết với sự cân bằng của toàn bộ cơ thể.
