Khái niệm 'cung hàn', 'ứ huyết' và 'khí trệ' trong Đông y bảo giám có sự trùng khớp đáng kinh ngạc với các cơ chế phức tạp của bệnh lạc nội mạc tử cung được y học hiện đại giải thích. Lạc nội mạc tử cung là bệnh lý mà mô nội mạc tử cung, vốn chỉ nên nằm bên trong tử cung, lại bám và phát triển ở bên ngoài tử cung như buồng trứng, vòi trứng, phúc mạc. Những mô nội mạc tử cung dị vị này phát triển và xuất huyết theo chu kỳ kinh nguyệt mỗi tháng, nhưng máu không thể đào thải ra ngoài cơ thể mà bị mắc kẹt lại trong khoang bụng.
Lúc này, lượng máu ứ đọng sẽ kích hoạt phản ứng viêm, kích thích các mô xung quanh và tạo nên tình trạng viêm mạn tính. Giống như 'ứ huyết' trong Đông y bảo giám tích tụ và biến chất bên trong cơ thể. Tình trạng viêm này kích thích các đầu mút thần kinh, gây ra không chỉ đau bụng kinh (thống kinh) dữ dội mà còn dẫn đến đau vùng chậu mạn tính kéo dài ngay cả khi không trong kỳ kinh nguyệt. Đặc biệt, khi hiện tượng 'nhạy cảm hóa trung ương' xuất hiện do viêm khiến thần kinh trở nên quá mẫn cảm, ngưỡng đau sẽ bị hạ thấp, làm cho người bệnh cảm nhận nỗi đau rất lớn dù chỉ với kích thích nhỏ. Điều này cũng có thể liên hệ với cơ chế 'khí trệ' làm gia tăng cơn đau.
Ngoài ra, mô lạc nội mạc tử cung còn gây dính với các cơ quan lân cận, tạo thành khối hoặc làm các cơ quan dính chặt vào nhau. Tình trạng dính này kéo căng các cơ quan mỗi khi vận động gây ra đau đớn, và đặc biệt là nguyên nhân chính dẫn đến đau khi giao hợp. U lạc nội mạc tử cung hình thành ở buồng trứng còn được gọi là 'u nang sô-cô-la', có thể là nguyên nhân gây đau bụng kinh và vô sinh.
Y học hiện đại chỉ ra nhiều nguyên nhân khác nhau gây nên bệnh lạc nội mạc tử cung như yếu tố di truyền, bất thường về miễn dịch học, mất cân bằng nội tiết tố (đặc biệt là phụ thuộc estrogen), và kinh nguyệt trào ngược. Tại đây, khái niệm 'cung hàn' không chỉ mang ý nghĩa nhiệt độ thấp thuần túy, mà có thể hiểu như một ẩn dụ mô tả bao quát tình trạng rối loạn tuần hoàn máu, viêm mạn tính, cùng sự suy giảm chức năng của hệ thống nội tiết và hệ thống miễn dịch vốn có nhiệm vụ điều hòa các quá trình này. Khi tuần hoàn cơ thể không thông suốt và tình trạng viêm kéo dài, giống như mảnh đất lạnh giá nuôi dưỡng hạt mầm bệnh tật, một môi trường dễ làm trầm trọng thêm bệnh lạc nội mạc tử cung sẽ được tạo ra. Rốt cuộc, trí tuệ từ Đông y bảo giám đang dẫn lối giúp chúng ta hiểu và quản lý sự mất cân bằng trong cơ thể - điều mà y học hiện đại giải thích phức tạp - một cách dễ dàng hơn trong đời sống thường nhật.
