Ăn cá nước ngọt bị vàng da? Nhận diện loài ký sinh trùng âm thầm hủy hoại lá gan

Hiện tượng được người xưa miêu tả là 'trùng gặm nhấm can huyết' tương đồng với bệnh cảnh do sán lá gan nhỏ (Clonorchis sinensis) gây ra trong y học hiện đại. Sán lá gan nhỏ là loại ký sinh trùng lây truyền qua thực phẩm phổ biến, thường gặp khi ăn cá nước ngọt sống tại các khu vực Đông Á, bao gồm cả Hàn Quốc. Khi vào cơ thể, loài sán này sẽ di chuyển ngược theo hệ thống đường mật và ký sinh tại các nhánh đường mật trong gan. Vấn đề nằm ở chỗ sán lá gan nhỏ liên tục kích thích tế bào biểu mô đường mật và gây viêm mạn tính. Ban đầu bệnh chỉ khởi phát bằng đau bụng nhẹ, khó tiêu hay mệt mỏi, nhưng theo thời gian, thành đường mật dày lên và tiến triển xơ hóa, dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng. Một trong những dấu hiệu điển hình nhất là vàng da. Khi sán lá gan nhỏ làm tắc nghẽn hoặc gây viêm đường mật cản trở bài tiết mật, sắc tố mật bilirubin sẽ ứ đọng trong máu khiến da và mắt chuyển màu vàng. Ngoài ra, viêm đường mật mạn tính có thể đi kèm đau thượng vị, sốt, ốm lạnh; trường hợp nặng có thể dẫn đến bệnh sỏi mật, hẹp đường mật và gan to. Đáng lưu ý hơn, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã xếp sán lá gan nhỏ vào nhóm chất gây ung thư nhóm 1, bởi tình trạng nhiễm trùng kéo dài làm tăng đáng kể nguy cơ mắc ung thư đường mật (Cholangiocarcinoma). Ung thư đường mật là bệnh lý có tiên lượng rất xấu, vì vậy việc chẩn đoán và điều trị sớm nhiễm sán lá gan nhỏ là vô cùng cần thiết. Chẩn đoán chủ yếu dựa vào xét nghiệm phân tìm trứng ký sinh trùng hoặc xét nghiệm máu tìm kháng thể, kết hợp chẩn đoán hình ảnh như siêu âm, chụp cắt lớp vi tính (CT), chụp cộng hưởng từ (MRI) để đánh giá thương tổn đường mật. Việc điều trị có thể thực hiện hiệu quả bằng thuốc praziquantel, nhưng nếu tổn thương đường mật đã quá nặng thì có thể cần can thiệp phẫu thuật. Biện pháp then chốt vẫn là phòng ngừa: cần nấu chín kỹ cá nước ngọt, đồng thời vệ sinh cẩn thận dao thớt để tránh nhiễm chéo. Dù tỷ lệ nhiễm sán lá gan nhỏ hiện nay đã giảm nhiều so với trước, sự cẩn trọng trong ăn uống vẫn luôn cần được duy trì.