Bây giờ, chúng ta hãy cùng nhìn nhận sỏi đường tiết niệu dưới góc độ y học hiện đại. Bạn sẽ thấy cách diễn đạt ‘thấp nhiệt’ và ‘sự ngưng tụ của tân dịch’ trong Đông y bảo giám thực sự rất khoa học. Sỏi đường tiết niệu là bệnh lý hình thành sỏi trong hệ tiết niệu bao gồm thận, niệu quản, bàng quang, niệu đạo. Sỏi được tạo thành khi các chất khác nhau như canxi, axit uric, oxalat rơi vào trạng thái bão hòa quá mức trong nước tiểu rồi kết tinh, các tinh thể này liên kết với nhau và lớn dần lên. Đúng như mô tả ‘tân dịch bị nung nấu cạn kiệt’ trong Đông y bảo giám, việc nước tiểu bị cô đặc do thiếu nước hoặc sự đào thải quá mức một số chất do chế độ ăn uống chính là nguyên nhân chủ yếu. Loại sỏi phổ biến nhất là sỏi canxi oxalat, chiếm khoảng 80% tổng số ca bệnh.
Triệu chứng của sỏi đường tiết niệu thực sự rất dữ dội. Cơn đau quặn thắt bắt đầu bất thình lình từ vùng hông lưng hoặc mạn sườn rồi lan xuống bụng dưới hoặc vùng bẹn, đó chính là ‘cơn đau quặn thận (Renal Colic)’. Cơn đau này được biết đến là vô cùng dữ dội, tựa như dao đâm hoặc có thể so sánh với cơn đau chuyển dạ. Khi sỏi di chuyển xuống theo niệu quản, nó cản trở dòng nước tiểu và kích thích niệu quản co thắt sinh ra đau đớn. Tình trạng này có cùng bản chất với cơn đau do ‘ứ huyết và khí trệ’ trong Đông y bảo giám. Đi kèm với cơn đau có thể có tiểu máu, và khi sỏi di chuyển xuống gần bàng quang, các triệu chứng như buồn tiểu liên tục hoặc đau buốt khi đi tiểu cũng có thể xuất hiện.
Y học hiện đại chẩn đoán sỏi đường tiết niệu thông qua xét nghiệm nước tiểu, xét nghiệm máu, và quan trọng nhất là chẩn đoán hình ảnh như chụp tia X bụng, siêu âm thận, chụp cắt lớp vi tính bụng. Đặc biệt, chụp cắt lớp vi tính là phương pháp hữu hiệu nhất để xác định chính xác kích thước, vị trí của sỏi cũng như tình trạng tắc nghẽn đường tiết niệu. Phương pháp điều trị sẽ tùy thuộc vào kích thước, vị trí sỏi và triệu chứng của bệnh nhân. Sỏi nhỏ thường dưới 4mm có thể được khuyến khích tống xuất tự nhiên bằng cách uống đủ nước và dùng thuốc như thuốc giảm đau, thuốc chẹn alpha. Điều này hoàn toàn tương đồng với việc Đông y bảo giám dùng các dược liệu như Bát chính tán để thanh trừ thấp nhiệt nhằm hỗ trợ bài sỏi. Tuy nhiên, nếu sỏi lớn, khó đào thải tự nhiên, kèm theo đau đớn dữ dội hoặc biến chứng như nhiễm trùng đường tiết niệu, suy giảm chức năng thận, bác sĩ sẽ cân nhắc tán sỏi ngoài cơ thể bằng sóng xung kích (ESWL), tán sỏi niệu quản qua nội soi (URS), hoặc hiếm hơn là can thiệp phẫu thuật. Để phòng ngừa, việc uống đủ nước và kiểm soát chế độ ăn uống là quan trọng nhất. Cần tránh ăn mặn và hạn chế tiêu thụ quá mức thực phẩm giàu oxalat như rau bina, sô cô la, các loại hạt. Thật kỳ diệu khi cả y học phương Đông và phương Tây đều cùng nhấn mạnh vào yếu tố ‘lưu thông’ và ‘cân bằng’ phải không?
