Giống như 'bệnh ruột đông cứng' được nhắc đến trong Đông y bảo giám, y học hiện đại cũng xem táo bón mạn tính là sự suy giảm chức năng của ruột. Đây không chỉ đơn thuần là phân bị khô cứng, mà là một vấn đề phức hợp khi ruột mất đi khả năng tự chuyển động. Trong ruột của chúng ta có 'hệ thần kinh ruột (Enteric Nervous System, ENS)' được mệnh danh là 'bộ não thứ hai'. ENS này là một hệ thống rất thông minh, có thể điều hòa nhu động một cách độc lập mà không cần mệnh lệnh từ não bộ. Chuyển động dạng sóng đẩy phân ra ngoài chính là tác phẩm của ENS này.
Táo bón mạn tính xảy ra khi chức năng của ENS bị suy giảm, hoặc bản thân chuyển động cơ ruột bị yếu đi, giống như một cỗ máy cũ kỹ bị khô dầu nên không thể vận hành trơn tru. Đặc biệt, 'táo bón chuyển vận chậm (slow transit constipation)' là trường hợp thời gian phân đi qua đại tràng kéo dài bất thường, xuất hiện khi sức co bóp của cơ ruột yếu hoặc tín hiệu dẫn truyền của ENS gặp vấn đề. Cách diễn đạt 'ruột đông cứng' có thể coi là một ẩn dụ rất chuẩn xác cho trạng thái mà chuyển động tự chủ của ruột bị chậm lại và mất đi lực đẩy.
Thêm vào đó, sức khỏe đường ruột còn giao tiếp trực tiếp với não bộ thông qua mối liên kết chặt chẽ gọi là 'trục ruột-não (Gut-Brain Axis)'. Các yếu tố tinh thần như căng thẳng, lo âu, trầm cảm có thể ảnh hưởng đến sự tiết các chất dẫn truyền thần kinh như serotonin điều hòa nhu động ruột, từ đó cản trở chuyển động của ruột. Vì vậy, chắc hẳn ai cũng từng trải qua cảm giác đau bụng và khó đi vệ sinh khi bị căng thẳng. Đây là bằng chứng cho thấy đường ruột đang trực tiếp 'cảm nhận' sự căng thẳng.
Ngoài ra, không thể bỏ qua tầm quan trọng của sự cân bằng vi sinh vật đường ruột, tức hệ vi sinh vật. Khi vi khuẩn có lợi thiếu hụt và vi khuẩn có hại gia tăng, niêm mạc ruột có thể bị tổn thương và viêm nhiễm, gây ảnh hưởng xấu đến nhu động ruột. Các chất như axit béo chuỗi ngắn giúp làm mềm phân cũng do vi sinh vật tạo ra, nên khi hệ vi sinh vật bị phá vỡ, chất lượng phân cũng kém đi.
Vấn đề nằm ở sự phụ thuộc vào thuốc nhuận tràng. Việc dùng thuốc nhuận tràng kích thích kéo dài có thể làm tổn thương hệ thần kinh ruột, khiến khả năng tự vận động càng yếu hơn, về sau có thể dẫn đến 'táo bón phụ thuộc thuốc nhuận tràng (laxative-dependent constipation)' khiến khó đại tiện nếu không có thuốc nhuận tràng. 'Bệnh ruột đông cứng' mà Đông y bảo giám đề cập có thể ví như sự 'sa mạc hóa' của thần kinh ruột trong thời hiện đại. Đây là hiện tượng đáng sợ khi ruột dần mất đi chức năng. Giờ là lúc cần tìm giải pháp căn bản để ruột có thể tự chuyển động khỏe mạnh, thay vì chỉ đơn thuần phụ thuộc vào thuốc.
